Engelli bireylere yönelik özel bakım merkezlerine ilişkin yeni bir düzenleme yürürlüğe girdi. Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği, Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yeni düzenleme, 4 Kasım 2016 tarihinden bu yana uygulanmakta olan yönetmeliğin yerini aldı. Gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan bakım merkezlerinin başvuru süreçleri, açılış koşulları, çalışma ve fiziki standartları, personel şartları, denetim usulleri, uygulanacak yaptırımlar, bakım hizmetlerinin kapsamı ile ücret ve ödeme süreçlerine ilişkin ayrıntılar bu yönetmelikle belirlendi.
Fırsat eşitliği ve bireysel özerklik esas alındı
Yönetmeliğe göre engelli bireylere yönelik hizmetlerin sunumunda bireysel özerkliğe saygı gösterilmesi, hizmetin sosyal çevreye en yakın merkezde alınabilmesi ve tüm haklardan yararlanma noktasında fırsat eşitliğinin sağlanması temel esas olarak öne çıkarıldı.
Bağımsız yaşam ve topluma tam katılım için erişilebilirliğin güvence altına alınması, engelliliğe dayalı ayrımcılığın önlenmesi ve bireylerin özel hayat ile mahremiyet haklarının korunması da yönetmeliğin temel ilkeleri arasında yer alıyor.
Engelli bireyin evde bakım hizmeti alabilecek koşullara sahip olduğunun belirlenmesi hâlinde öncelikle evde bakıma destek yardımı veya evde bakıma destek hizmetinden yararlandırılması öngörülüyor. Ailenin bakım sorumluluğunu üstlenemeyeceğinin tespit edilmesi durumunda ise alternatif olarak özel bakım merkezinde hizmet verilmesi düzenlendi.
Merkez açılışında beş aşamalı süreç
Özel bakım merkezlerinin açılış süreci beş aşamalı olacak:
- Başvuru
- Konum uygunluk incelemesi
- Ön izin
- Açılış onayı
- Faaliyet izni
Başvurular Bakanlık bilgi sistemleri üzerinden kabul edilecek. Her yıl şubat ayında il nüfusu, hizmet talebi, mevcut merkezlerin kapasiteleri ve açılış süreci devam eden merkezlere ilişkin bilgiler kamuya duyurulacak.
Merkezlerin açılış süreçlerinde il müdürlükleri bünyesinde açılış değerlendirme komisyonu görev yapacak. Komisyon, en az bir mimar ve bir inşaat mühendisi dâhil olmak üzere beş üyeden oluşacak ve başvuruları dosya üzerinden ayrıca yerinde inceleyerek mevzuata uygunluğu değerlendirecek.
Faaliyet izni alan bir merkezin hizmete başlayabilmesi için aşağıdaki personellerin istihdam edilmesi zorunlu olacak:
- En az bir meslek personeli
- Bir sağlık personeli
- Dört bakıcı personel
- Bir temizlik personeli
- Üç nöbet sorumlusu
Bakanlık ödeme tutarları belirlendi
Bakım hizmetleri karşılığında özel bakım merkezlerine yapılacak ödemeler de yönetmelikle netleştirildi:
- Gündüzlü bakım merkezlerinde günde sekiz saat tam gün hizmet alan her engelli birey için 10 bin gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunan tutar aylık bakım ücreti olarak ödenecek.
- Günde dört saat yarım gün hizmet alanlar için ise bu tutarın yarısı verilecek.
- Yatılı bakım merkezlerinde 24 saat bakım hizmeti alan her engelli birey için 20 bin gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı belirlenecek.
Personel sayısı, personelin niteliği, bakım kalitesi ve engelli bireylerin memnuniyeti dikkate alınarak hazırlanan Bakım Hizmetleri Kalite Standartları'nda yüzde 60 ve üzeri karşılama oranına sahip yatılı merkezlere ayrıca teşvik ödenebilecek.
Bir engelli birey için ödenen bakım ücreti ile teşvik bedelinin toplamı ise iki net asgari ücret tutarını aşamayacak.
Yılda en az iki kez denetim yapılacak
Yönetmelik kapsamında üç denetim türü belirlendi: faaliyet denetimi, faaliyet dışı denetim ve uygunluk denetimi. Faaliyet denetimleri, il müdürlüğünün hazırlayacağı denetim planı çerçevesinde yılda en az iki kez gerçekleştirilecek.
İhbar veya şikâyet üzerine; yazılı, görsel ve işitsel yayınlar ile sosyal medya ve elektronik ortamlardaki bildirimler doğrultusunda habersiz denetim yapılabilecek. Merkezler denetim planından bağımsız olarak her zaman denetime tabi tutulabilecek.
Denetimlerde tespit edilen eksiklik ve aykırılıklar için şu yaptırımlar uygulanabilecek:
- Uyarı ve süre verilmesi
- İdari para cezası
- Merkezin kapatılması
İdari para cezasına konu eksikliklerin giderilmesi için en fazla 30 gün süre tanınacak. Süre sonunda eksikliklerin giderilmemesi hâlinde idari para cezasının iki katı uygulanacak.
Aynı eksikliklerin verilen sürelerin sonunda da giderilmemesi hâlinde merkez Bakanlık tarafından kapatılacak. Bir yıl içinde beş defa idari para cezası alan merkez de kapatılacak ve kurucusunun yeni merkez açmasına izin verilmeyecek.
Hizmet verilen kişilere yönelik tehdit, baskı veya özgürlüğün keyfi şekilde engellenmesi dâhil fiziksel, cinsel, tıbbi, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar veren davranışları engellemek için gerekli tedbirleri almayan kurucu veya sorumlu müdüre 400 günden az olmamak üzere adli para cezası uygulanacak.
Faaliyet izin onayı olmadan hizmete başlayan, izinsiz nakil veya devir yapan ya da gerçeğe aykırı belge veya beyanda bulunduğu tespit edilen merkezler doğrudan kapatılabilecek. Yönetmelik kapsamındaki gerekçeyle kapatılan merkezlerin kurucularının yeniden tesis açmasına izin verilmeyecek.
