Polonya'da Yargı Krizi Tırmandı: Anayasa Mahkemesi Hükümete 'Darbe' Suçlaması Yöneltti

Polonya'da hükümet ile Anayasa Mahkemesi arasında uzun süredir süren yargı krizi yeni ve çarpıcı bir evreye taşındı. Başbakan Donald Tusk liderliğindeki hükümet, önceki iktidar partisi Hukuk ve Adalet Partisi döneminde yapılan yargı düzenlemelerini değiştirmeye çalışırken, Mahkeme yönetimiyle karşı karşıya geldi.

Adalet Bakanı'ndan Cezaî İşlem Talebi

Adalet Bakanı Waldemar Żurek, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański'nin yargılanabilmesi amacıyla dokunulmazlıklarının kaldırılmasını talep ettiğini açıkladı. Bu kararın ardından başkent Varşova'daki Anayasa Mahkemesi binası önünde protesto gösterileri düzenlendi. Göstericilerin binaya girişini engellemek için çevik kuvvet ekipleri görevlendirildi.

Cumhurbaşkanı Nawrocki Ülkesine Döndü

Hukuk ve Adalet Partisi'nin desteklediği Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki da gelişmeler üzerine harekete geçti. Senegal'in başkenti Dakar'daki Yaz Gençlik Olimpiyat Oyunları'na katılmak üzere havaalanından yola çıkan Nawrocki, uçuş sırasında ziyaret programını iptal ederek Varşova'ya döndü. Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü, Nawrocki'nin Anayasa Mahkemesi binasına girdiğini duyurdu.

Anayasa Mahkemesi'nden 'Darbe' Suçlaması

Anayasa Mahkemesi, hükümetin girişimine sert tepki gösterdi. Mahkeme, hakkında işlem başlatılması istenen Święczkowski ve Sochański'nin görevlerine hukuka uygun biçimde atandıklarını savundu. Yapılan açıklamada, hükümetin girişimlerine katılan kişilerin "darbe suçu işlediği" öne sürüldü.

Buna karşılık Başbakan Tusk, hükümetin attığı adımları savunarak hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmekte kararlı olduklarını belirtti. Tusk, sosyal medyada yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:

"Hukukun üstünlüğünü yeniden sağlamak bizim görevimiz. Hukuk ve Adalet Partisi'nin yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu, zor ve zaman zaman sancılı bir süreç. Kararlı adımlar atılmasını gerektiriyor. Başka bir yol yok."

Krizin Kökeni 2015'teki Atamalara Dayanıyor

Polonya'daki yargı krizinin temeli, 2015 yılında Hukuk ve Adalet Partisi'nin iktidara gelmesi sonrası Anayasa Mahkemesi'nde yapılan değişikliklere uzanıyor. Parti, yasaların anayasaya uygunluğunu denetleme yetkisine sahip mahkemede çoğunluğu elde etmek amacıyla yeni yargıçlar atadı.

Ancak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı, üç yargıcın daha önce usulüne uygun biçimde doldurulmuş kadrolara atandığına hükmetti. Avrupa mahkemeleri, bu atamalar nedeniyle Polonya Anayasa Mahkemesi'nin bağımsız ve tarafsız bir yargı organı olma niteliğini kaybettiği yönünde kararlar verdi.

2023 yılında iktidara gelen Tusk hükümeti bu kararları gerekçe göstererek Anayasa Mahkemesi'nin kararlarını resmî olarak yayımlamayı durdurdu. Hükümetin düzenlemeleri değiştirme girişimleri ise Cumhurbaşkanı Nawrocki ve selefi Andrzej Duda'nın veto yetkilerini kullanması nedeniyle sonuçsuz kaldı.

Beş Yargıcın Göreve Başlaması Engellendi

Hükümet ile Cumhurbaşkanlığı arasındaki anlaşmazlığın bir diğer boyutunu da Anayasa Mahkemesi'ne seçilen yeni yargıçlar oluşturuyor. Cumhurbaşkanı Nawrocki, mart ayından bu yana parlamento tarafından seçilen beş yargıca, seçim süreçlerinde usulsüzlük bulunduğunu ileri sürerek yemin ettirmeyi reddetti.

Söz konusu yargıçlardan Anna Korwin-Piotrowska, mahkemenin geçici yönetiminden sorumlu kılındı. Venedik Komisyonu ise bu ayın başında yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı'nın seçilen yargıçların görevlerine başlayabilmesi için yemin işlemlerini tamamlaması gerektiğini belirtti.

Adalet Bakanı Żurek, Anayasa Mahkemesi Başkanı ve yardımcısının new yargıçların görev yapmasını engellediğini savunarak haklarında cezai işlem başlatılması gerektiğini ifade etti.

Hukukçulardan Eleştiri: 'Çıkmaza Sürüklüyor'

Tusk hükümetinin Anayasa Mahkemesi'ne yönelik son girişimi, PiS dönemindeki yargı düzenlemelerine karşı çıkan hukukçular arasında da görüş ayrılıklarına yol açtı.

Hukuk profesörü Marcin Matczak, Anayasa Mahkemesi Başkanı Święczkowski'nin görevden uzaklaştırılmasının hukuki dayanağı bulunmadığını savundu. Matczak, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada:

"Bugün Anayasa Mahkemesi'nde yaşananlar, bana göre bu kurumu ve hukukun üstünlüğü meselesini yirmi yıl boyunca çıkmaza sürükledi."

Matczak, silahlı polislerin mahkeme önündeki görüntülerinin ve Adalet Bakanı'nın mahkeme başkanını kararnameyle görevden alabileceği yönündeki yorumların uzun yıllar boyunca hukukun üstünlüğü tartışmalarını olumsuz etkileyeceğini belirtti.

Öte yandan Tusk'ın eylül ayında kendi kabinesinde görev yapmış siyasetçi ve hukukçu Maciej Berek'i Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday göstermesi de eleştirilere neden olmuştu.

Seçim Öncesi Siyasi Gerilim Derinleşiyor

Polonya'da gelecek yıl yapılması planlanan parlamento seçimleri öncesinde yaşanan yargı krizi, siyasi tartışmaları da derinleştirdi. Tusk'ın bazı destekçileri hükümeti PiS dönemindeki düzenlemeleri değiştirmekte yeterince kararlı davranmamakla eleştirirken, son girişimin seçimler öncesinde bu seçmenlerin desteğini yeniden kazanmayı amaçladığı yorumları yapılıyor.

Hükümet, attığı adımları hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etme çabası olarak savunurken, Anayasa Mahkemesi yönetimi ve muhalefet girişimlerin yargı bağımsızlığına aykırı olduğunu ileri sürüyor.