Petrol tankerini kiralamak, uzaya roket fırlatmaktan pahalıya patladı

Petrol taşımacılığında maliyetler hızla tırmanırken, tanker kiralama ücretleri sektörün daha önce hiç görülmemiş seviyelerini test ediyor. ABD'den Çin'e petrol taşıyan bir tankerin kiralanması, artık standart bir roket fırlatmasından bile daha pahalı hale geldi.

Gemi komisyonculuğu şirketi Gibson'ın bu hafta paylaştığı verilere göre, söz konusu güzergâhta tek bir seferin maliyeti yaklaşık 80 milyon dolara ulaştı. Buna karşılık, standart bir SpaceX Falcon 9 roketinin uzaya fırlatılması yaklaşık 74 milyon dolara mal oluyor.

Dikkat çeken bir başka ayrıntı da kira bedelinin ulaştığı seviye oldu. Aynı tutarla yılın başlarında benzer özelliklere sahip bir tankeri doğrudan satın almak bile neredeyse mümkün olabiliyordu.

Tanker ücretleri 1960'lardan bu yana en yüksek seviyede

Navlun fiyatlarındaki rekor artışın arkasında, küresel ölçekte yaşanan tanker sıkıntısı bulunuyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler ve petrol ticaretinde değişen güzergâhlar, mevcut gemi kapasitesi üzerindeki baskıyı her geçen gün artırıyor.

Brokerlik şirketi SSY, enflasyona göre düzeltildiğinde dahi navlun ücretlerinin 1960'larda ilk süpertankerların okyanuslarda faaliyet göstermeye başlamasından bu yana en yüksek seviyeye çıktığını belirtiyor. Şirkete göre mevcut fiyatlar, İran ve Irak'ın Basra Körfezi'ndeki ticari taşımacılığa saldırdığı 1980'lerdeki "tanker savaşları" dönemini de geride bırakıyor.

Dünyanın en büyük bağımsız petrol ticareti şirketlerinden Vitol Group'un İcra Kurulu Başkanı Russell Hardy de piyasadaki arz sıkıntısına dikkat çekti. Hardy, katıldığı bir konferansta yeterli sayıda gemi bulunmadığını belirterek fiyatlamanın son derece hızlı ve sert yükseldiğini ifade etti.

İran savaşı petrol taşımacılığını zorlaştırdı

Navlun ücretlerindeki yükseliş, İran savaşının küresel petrol piyasasında yarattığı aksaklıkları daha da derinleştiriyor. Artan taşıma maliyetleri, ham petrolün alıcıya ulaşana kadar daha pahalı hale gelmesine neden olurken rafineri marjlarını daraltıyor ve enerji fiyatları üzerindeki enflasyonist baskıyı artırıyor.

Sorunun temelinde, taşınması gereken petrol miktarına kıyasla kullanılabilir tanker sayısının yetersiz kalması yatıyor. Orta Doğulu üreticiler, bölgedeki ticaret akışlarının yeniden şekillenmesiyle petrolü Hürmüz Boğazı dışına çıkarmak ve başka gemilere aktarmak için daha fazla operasyon gerçekleştirmek zorunda kalıyor.

Sektör yöneticilerine göre, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatların savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 80'ine ulaşmasıyla bu aktarma operasyonlarının etkisi daha belirgin hale geldi. Söz konusu işlemler, bazı seferlere yaklaşık bir hafta ekleyerek tankerlerin kullanım verimliliğini düşürüyor.

Tankerlerin yeniden konumlandırılması haftalar sürüyor

Ticaret akışlarındaki kesintiler de gemi sıkıntısını ağırlaştırıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki trafik keskin biçimde gerilediğinde, iş bulabilmek amacıyla Orta Doğu'dan dünyanın farklı bölgelerine boş seyreden tankerlerin yeniden uygun güzergâhlara dönmesi zaman alıyor.

Körfez sevkiyatlarının toparlanmasıyla birlikte bu gemilerin yeniden konumlandırılması gerekiyor. Ancak süreç haftalar sübildiği için piyasadaki arz açığı kısa sürede kapatılamıyor.

İran'ın Çin'e yönelik petrol ihracatının fiilen durması da piyasadaki baskıyı artıran unsurlar arasında yer alıyor. Çinli alıcıların başka kaynaklardan ham petrol tedarik etmeye yönelmesi, alternatif güzergâhlarda çalışan tankerler için talebi yükseltiyor.

Öte yandan İran saldırıları nedeniyle onarıma alınan gemilerin geçici olarak hizmet dışı kalması kullanılabilir kapasiteyi azaltıyor. Bazı tankerler ise Husi saldırılarından kaçınmak amacıyla Afrika'nın çevresinden dolaşmak zorunda kalıyor. Bu durum, sefer mesafelerini binlerce mil uzatabiliyor.

Gemi komisyoncusu MJLF & Associates'in iş zekâsı başkanı Lauren Gallinari, navlun piyasasında daha önce de olağanüstü dönemler yaşandığını ancak mevcut yükselişin hızı, büyüklüğü ve piyasanın geneline yayılması bakımından dikkat çekici olduğunu söyledi.

ABD-Çin rotasında varil başına taşıma maliyeti 41 dolara çıktı

Navlun ücretlerindeki artış, ham petrol fiyatlarıyla karşılaştırıldığında çok daha çarpıcı bir tablo ortaya koyuyor. Geçmişte toplam petrol maliyeti içinde görece küçük bir kalem olan taşıma giderleri, artık fiyat üzerinde belirleyici bir unsura dönüşüyor.

• Bu hafta ABD'den yapılan bir tanker rezervasyonunda taşıma maliyeti varil başına yaklaşık 41 dolar üzerinden hesaplandı.
• Geçen yıl aynı güzergâhta ortalama taşıma maliyeti ise varil başına 4,50 dolar seviyesindeydi.
• 41 dolarlık maliyet, cuma günü yaklaşık 91 dolardan işlem gören WTI vadeli petrol fiyatının yüzde 45'ine karşılık geldi.

Tanker arzındaki sıkışıklığın sürmesi halinde yükselen navlun ücretlerinin petrol alıcıları, rafineriler ve nihayetinde enerji maliyetleri üzerinde baskı yaratmaya devam etmesi bekleniyor.