Küresel gıda enflasyonu alarm veriyor: Pirinç, şeker ve ekmek fiyatları rekor kırıyor

Dünya genelinde gıda fiyatlarında yaşanan sert artış, en çok dar ve orta gelirli haneleri olumsuz etkiliyor. Tedarik zincirlerinde savaşların yol açtığı kesintiler ile El Nino kaynaklı kuraklığın gıda arzında daha ciddi sorunlara yol açması, yeni bir küresel gıda enflasyonu dalgası riskini her geçen gün artırıyor.

Başlıca tedarikçi ülkelerin ihracat kısıtlamalarına yönelmesi, fiyatların daha da yükselme ihtimalini gündeme getirirken, dünya genelinde kıtlığın ağırlaşmasından ve bunun farklı bölgelerde toplumsal huzursuzlukları tetiklemesinden endişe ediliyor.

Gıda fiyatlarında rekor artışlar sürüyor

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün Başekonomisti Maximo Torero, küresel gıda enflasyonunun önümüzdeki aylarda yükseleceğini ve etkisinin uzun bir süre devam edeceğini belirtti. Gıda fiyatlarının hane bütçelerinde daha büyük yer tuttuğu Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Asya'daki düşük ve orta gelirli ülkelerde artışlar özellikle keskin seyrediyor.

Bölge bölge yaşanan gelişmeler şöyle özetlenebilir:

• Endonezya: Yağışların gecikeceği beklentisi nedeniyle pirinç fiyatları şimdiden rekor seviyelere çıktı.
• Mısır: Ekmek fiyatı dörtte bir oranında artış gösterdi.
• Hindistan: Zayıf geçen muson yağışları üretimi düşürdü, şeker fiyatları tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Dünya Bankası verilerine göre Eylül ayında 150 ülkenin yüzde 22'sinde gıda fiyatları, genel enflasyonun üzerinde seyretti. FAO Gıda Fiyat Endeksi ise Eylül'de 136 puana yükselerek Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesini kaydetti.

Arz şokları fiyatları yukarı çekiyor

Birbiri ardına yaşanan jeopolitik gelişmeler ve doğal olaylar, gıda arz zincirini ciddi biçimde zorluyor:

• Karadeniz'de tahıl taşıyan gemileri hedef alan saldırılar, buğday sevkiyatlarını aksattı.
• Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları, ticari gemileri Afrika çevresinden dolaşan daha uzun ve maliyetli rotalara yönlendirdi.
• ABD ve İsrail'in İran ile başlattığı savaş, enerji tedariğine darbe indirerek yakıt fiyatlarının yükselmesine ve Hürmüz Boğazı üzerinden gübre ihracatının aksamasına yol açtı.
• El Nino etkisi devreye girerek Hindistan ve Güneydoğu Asya'daki üretimi kuraklıkla azalttı, tarım maliyetlerini yükseltti.

2026'da buğday fiyatları yüzde 30'dan fazla yükseldi. Asya'nın başlıca ihracatçı ülkelerinde pirinç fiyatları da yüzde 10 ila 13 oranında artış kaydetti. Gübre fiyatları İran savaşının başlarında ulaştığı zirvelerden gerilemiş olsa da hâlâ yüksek seviyelerde seyrediyor.

Petrol fiyatlarındaki ve savaş kaynaklı risk primlerindeki artışla birlikte, Karadeniz'den Güneydoğu Asya'ya uzanan önemli ticaret rotalarında navlun ücretleri yaklaşık yüzde 50 oranında yükseldi.

Yeni talep dalgası endişesi

Gıda fiyatları 2025'in sonlarından bu yana yükseliş trendini koruyor. Yerel arzın daralması ve yüksek emtia maliyetlerinin tüketici fiyatlarına yansıması, enflasyonu hızlandırma tehdidi oluşturuyor.

Öte yandan uzmanlar, alımlarını erteleyen ülkelerin önümüzdeki döneme ilişkin yeni alım talepleriyle yeni bir talep dalgasına yol açabileceğine dikkat çekiyor.

FAO Başekonomisti Torero, rekor seviyedeki küresel tahıl stoklarının sağladığı tamponun zayıfladığına işaret ederek şu değerlendirmeyi yaptı:

"Önceki sezonlardaki stoklar ve iyi hasatlar bir güvence sağladı, ancak bu tamponlar baskı altına girmeye başladı. Bu da emtia fiyatlarındaki artışların daha belirginleşebileceği anlamına geliyor."