Koskoca denizi göle çevirdiler, sonu felaket oldu: 90 yıllık dev set ezber bozan projeye kavuştu

Hollanda'da Kuzey Denizi ile IJsselmeer Gölü'nü birbirinden ayıran ve 1932 yılından bu yana hizmet veren 32 kilometrelik tarihi Afsluitdijk bendi, kapsamlı bir modernizasyon sürecinden geçti. Yükselen deniz seviyelerine ve iklim değişikliğine karşı güçlendirilen sette, yapının inşasıyla kesintiye uğrayan balık göçü yollarını yeniden açmak için yeni ekolojik geçiş mekanizmaları da devreye alındı.

1916 FELAKETİNDEN DOĞDU

Projenin temelleri, Hollanda kıyılarında 1916 yılında meydana gelen büyük sel felaketinin ardından atıldı. Cornelis Lely'nin planları doğrultusunda 1927 ile 1932 yılları arasında tamamlanan set, Kuzey Denizi'ne açık Zuiderzee körfezini kapatarak 300 kilometrelik savunmasız kıyı şeridini 32 kilometrelik tek bir hatta indirdi. Elle yerleştirilen taşlarla inşa edilen proje, denizi göle çeviren tarihi bir hamle olarak kayıtlara geçti.

Körfezin kapatılmasıyla denizden ayrılan su kütlesi zamanla tatlı suya dönüştü ve ülkenin en büyük gölü olan IJsselmeer ortaya çıktı. Günümüzde üzerinden A7 otoyolunun geçtiği set, Kuzey Hollanda ile Frizya eyaletlerini birbirine bağlarken yılda 600 binden fazla ziyaretçiyi ağırlıyor.

TAHLİYE KAPAKLARININ ÖNÜNE BALIKLAR YIĞILDI

Güvenlik ve tarım arazisi kazanımı amacıyla hayata geçirilen set, deniz ile göl arasında üremek ve beslenmek için geçiş yapan yaklaşık yüz balık türünün rotasını kapattı. Buna göre, 1959 yılından bu yana bölgedeki balık stoklarında yüzde 90'a varan düşüş kaydedildi; Zuiderzee ringası gibi bazı türlerin varlığı ise tamamen sona erdi. Tatlı su ile tuzlu su arasındaki bağlantının kesilmesi, tahliye kapakları önünde balık yığılmalarına yol açtı.

BETON BLOKLAR YERLEŞTİRİLDİ

Yaklaşık 90 yıllık kullanımın ardından yapısal standartları yetersiz kalan bent için 2019 yılında kapsamlı bir güçlendirme projesi başlatıldı. 2023 yılında karayolu ayağı tamamlanan çalışmalar şunları kapsıyor:

• Wadden Denizi tarafındaki set seviyesi yaklaşık 2 metre yükseltildi
• Kıyı eğimine, her biri 6,5 ton ağırlığında dalgaları kırmak için özel tasarlanan on binlerce beton blok yerleştirildi
• Blokların her birine denetim kolaylığı sağlamak üzere GPS çipleri entegre edildi

Den Oever mevkisinde ayrıca güneş enerjisiyle çalışan ve balıklara zarar vermeyen teknolojiye sahip 6 yeni pompadan oluşan bir istasyon kuruldu. Tesis, yükselen deniz seviyesi nedeniyle yerçekimiyle tahliyenin zorlaştığı dönemlerde gölden denize su aktarma kapasitesini yüzde 45 artırdı.

4 KİLOMETRELİK GÖÇ NEHRİ

Yenileme projesinin ekolojik ayağında, Frizya tarafında balıkların tatlı su ile tuzlu su arasında engelsiz geçiş yapabilmesi için 4 kilometrelik yapay bir göç nehri oluşturuldu. Den Oever tarafında ise tatlı su akıntısıyla yönlendirilen balıkların bir boru hattı ve alıştırma havuzu aracılığıyla IJsselmeer'e ulaşmasını sağlayan geçit mekanizması işletilmeye başlandı.

Söz konusu yeni sistemleri somon, yılan balığı, çamuka ve ringa gibi türlerin kullanmaya başladığı bildirildi.