Kızılay'a Yeni Yetkiler: İhale Muafiyeti ve Sosyal Yardım Verilerine Erişim Teklifi Genel Kurul'da

Türk Kızılay'ına kamu ihalelerinden muafiyet, sosyal yardım bilgilerine erişim ve belirli kamu taşınmazlarının bedelsiz devri gibi kapsamlı yeni yetkiler öngören kanun teklifi, TBMM Genel Kurul görüşmelerine hazırlanıyor. AKP milletvekillerinin hazırladığı teklif, 4 Haziran'da İçişleri Komisyonunda kabul edilmişti.

Teklifin gerekçesi: Afet ve insani yardım ihtiyaçları

Kanun teklifinin gerekçesinde, artan afet ve insani yardım ihtiyaçları karşısında Kızılay'ın mevcut kaynaklarının yeterli kalmayabildiği, bunun da uzun vadeli hazırlık süreçlerini zorlaştırdığı ifade ediliyor. Teklif, Kızılay'ın görevlerini ve yararlanacağı kolaylıkları ayrı bir kanunla düzenlerken kurumun dernek statüsünün korunduğunu vurguluyor.

Depremzedelere çadır satışı tartışması teklife de yansıdı

6 Şubat 2023 depremlerinde yardım faaliyetleri ve koordinasyon sorunları nedeniyle eleştirilen Kızılay, Ahbap Derneği'ne yapılan çadır satışıyla da gündem olmuştu. Ahbap, depremzedelere dağıtmak üzere Kızılay Çadır ve Tekstil AŞ'den 2 bin 50 adet çadır satın aldığını açıklamış, dönemin Kızılay Başkanı Kerem Kınık ise işlemin iştirak şirket tarafından gerçekleştirildiğini ve gelirin Kızılay'a aktarıldığını belirtmişti.

Kınık'ın Mayıs 2023'teki istifasının ardından göreve gelen Fatma Meriç Yılmaz, komisyon görüşmelerinde şirketlerin yardım faaliyetlerini hızlandırmak ve Kızılay'a gelir sağlamak amacıyla çalıştığını söyledi. Yılmaz, özellikle üçüncü ve dördüncü seviye afetlerde malzeme satışının Genel Merkez Yönetim Kurulu iznine bağlandığını da aktardı.

Çadır satışı, komisyon tartışmalarında da ele alındı. CHP'li Murat Çan sürecin şeffaf biçimde açıklığa kavuşturulmasını ve varsa Devlet Denetleme Kurulu raporunun kamuoyuyla paylaşılmasını talep etti. Komisyon Başkanı Süleyman Soylu ise satışın derneğin değil, bağlı şirketin gerçekleştirdiğini hatırlattı.

Afetlerde Kızılay'a geniş karar yetkisi

Teklif yasalaşırsa; Türkiye'de meydana gelen yangın, sel, deprem gibi afet ve acil durumlarda, ayrıca olağanüstü dönemlerde ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetlere ilişkin karar ve işlem yetkisi Kızılay Genel Merkez Yönetim Kurulu'na devredilecek.

İhale muafiyetine denetim itirazları

Teklifin en çok tartışılan başlıklarından biri, kamu kurumlarının Kızılay ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu iştiraklerin ürettiği ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınma ürünlerini Kamu İhale Kanunu'na tabi olmadan doğrudan satın alabilmesi oldu. İstisna; afetlere hazırlık döneminin yanı sıra afet, acil durum ve olağanüstü dönemleri de kapsıyor.

Alımların ilgili bakanlık ile Kızılay arasındaki koordinasyon ve protokoller çerçevesinde yapılması öngörülüyor. Teklifte alımların şeffaflık, rekabet ve kamuoyu denetimi ilkelerine uygun yapılacağı belirtiliyor. Ancak bu istisna, komisyonda ciddi tartışmalara yol açtı:

• Yeni Yol Grubundan Birol Aydın ve CHP'li Ali Öztunç, Kızılay'ın Sayıştay denetiminin kanunda açıkça düzenlenmesini talep etti.
• DEM Partili Ali Bozan ve Onur Düşünmez, ihale istisnası kapsamındaki alımların Sayıştay ve bağımsız mali denetime açık tutulması için önerge verdi; ancak önerge reddedildi.
• AKP'li Kemal Çelik, Kızılay'ın kurum içi denetiminin yanı sıra Devlet Denetleme Kurulu ve İçişleri Bakanlığı tarafından da denetlendiğini belirterek Sayıştay denetimini uygun bulmadığını ifade etti.

Teklifte Kızılay'ın Sayıştay denetimine tabi tutulmasına ya da TBMM'ye düzenli mali rapor sunmasına ilişkin yeni bir özel yükümlülük bulunmuyor.

Bağışların kullanımı konusunda yeni zorunluluk yok

2017'de Başkentgaz'ın Kızılay'a yaptığı 8 milyon dolarlık şartlı bağışın büyük bölümünün Ensar Vakfı'na aktarılması 2020'de kamuoyunun gündemine gelmişti. Kızılay, işlemin hukuka uygun olduğunu savunmuştu. Ancak yeni teklif, bu tür bağışların nasıl kullanıldığının kamuoyuna açıklanmasına ilişkin herhangi bir özel zorunluluk getirmiyor.

Sosyal yardım verilerine erişim tartışması

Teklifin üzerinde en çok durulan düzenlemelerinden biri de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında tutulan sosyal yardım bilgilerinin Kızılay'la protokol kapsamında paylaşılması. Gerekçe olarak yardımların tekrarlanmasını önlemek ve daha fazla kişiye ulaşmak gösteriliyor.

Komisyonda eklenen hükme göre bu veri paylaşımı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında yürütülecek ve verilere yalnızca görevin gerektirdiği ölçüde yetkilendirilen kişiler erişebilecek. Ayrıca teklif, Kızılay'ın il ve ilçe şube başkanlarının Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının mütevelli heyetlerine katılmasını öngörüyor.

CHP'li Murat Çan, bu iki düzenlemeyi birlikte değerlendirerek sosyal yardım bilgilerinin özellikle seçim dönemlerinde siyasi propaganda amacıyla kullanılabileceği endişesini dile getirdi. DEM Partili Onur Düşünmez de benzer bir uyarıda bulundu.

Kan bileşenlerinin ödemelerine de düzenleme

Teklifte yer alan bir diğer madde, kamu hastaneleri ve kamu üniversite hastanelerine sağlanan kan bileşenlerinin bedellerinin SGK tarafından doğrudan Kızılay'a ödenmesini öngörüyor. Ödenen tutarlar ilgili hastanelerin SGK alacaklarından düşülecek.

Birol Aydın, düzenlemenin hastanelerin mali durumuna etkisinin yeterince değerlendirilmediğini belirtirken, Komisyon Başkanı Süleyman Soylu hastanelerden Kızılay'a yapılan ödemelerde gecikmeler yaşandığını hatırlatarak düzenlemeyi savundu.

Genel Kurul'da ne olacak?

Teklifin Genel Kurul görüşmelerinde milletvekilleri değişiklik önergeleri verebilecek; maddeler ve ardından teklifin tamamı oylanacak. Teklif mevcut haliyle yasalaşırsa, düzenlemeler Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girecek.