İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay'ın AKP'ye katılması, yalnızca iktidara yönelik tepkileri değil, 2024 yerel seçimlerinde yapılan aday tercihlerini de ciddi biçimde tartışmaya açtı. 'Sosyal demokratların kalesi' olarak bilinen bu kentin sandık değil transfer yöntemiyle el değiştirmesinin seçmen üzerinde ne gibi etkiler bırakacağı, hem İzmir'de hem de Türkiye genelinde sorgulanıyor.
CHP yönetimi Tugay'ın aday gösterilmesinde Özgür Özel'i sorumlu tutarken, Yeni Parti içinde de yanlış tercih yapıldığına ilişkin sesler giderek yükseliyor.
Özeleştiri Çağrıları Büyüyor
Tugay, CHP'nin kurultayına ilişkin 'mutlak butlan' kararı sonrasında Haziran ayında partisinden ayrılmış, ancak Özel'in kurduğu Yeni Parti'ye katılmamıştı. Bu nedenle transfer, Yeni Parti'nin mevcut belediye başkanı sayısını değiştirmiyor. Buna karşılık Tugay'ı itirazlara rağmen büyükşehir adaylığına taşıyan Özel'in tercihi yeniden sorgulanıyor. Özel, Tugay'ın adaylığı için 'sütte leke var, onda yok' ifadesini kullanmıştı. Ancak Tugay'ı Karşıyaka Belediye Başkanı olarak gösteren isim, önceki genel başkanlık döneminde Kemal Kılıçdaroğlu olmuştu.
Siyaset bilimci Dr. Seren Selvin Korkmaz, İzmir'deki gelişmenin yalnızca iktidarın baskısı ve muhalefetin mağduriyeti üzerinden okunmasının eksik kalacağını belirtiyor. Korkmaz, kentte uzun zamandır yerel yönetim sorunları, siyasi rekabet eksikliğinin yarattığı rehavet ve parti içi çekişmeler olduğuna dikkat çekerek aday tercihleri ve parti içi karar alma mekanizmalarının sorgulanması gerektiğini söylüyor.
Özel ise transferin arka planında tehdit ve şantaj olduğunu savunarak, 'İzmir'e böyle bir ihanet edeceğini bilsek göstermezdik. Ben aday gösterdiysem, hepsini Parti Meclisi'nde anketleri göstererek yaptım ama ankette kavun gibi dibini koklayıp hainin kokusunu alamıyorsun' şeklinde konuştu. Özel'in 2024'teki aday değişikliklerini 'Değişim nerede diyenler İzmir'e baksın' sözleriyle savunmuş olması da bugün kendisine yöneltilen eleştirilerin dayanaklarından biri haline geldi.
İzmir'deki Tepki Kimlere Yöneliyor?
İzmir merkezli BAYETAV Akademik Çalışmalar Koordinatörü Dr. Serkan Turgut, aday tercihlerinde Özel'e bağlılığın öne çıktığını, halkın adaylara bakışının yeterince dikkate alınmadığını belirtiyor. Turgut'a göre İzmir'deki tepki şu anda önce Tugay'a, ardından onu aday gösteren Özel'e yöneliyor.
CHP yönetiminden hem Tugay'a hem onu aday gösteren yönetime eleştiri var. Ancak çok uzun yıllardır partide bulunan ve Kılıçdaroğlu'na yakın Afyon ve Aydın gibi belediye başkanlarının da iktidara katılması, sorunun sadeye Yeni Parti yönetimi ile ilgili değil, genel bir yapı sorunu olduğu yorumlarını doğuruyor.
Korkmaz, muhalefetin kendi yönetimsel ve örgütsel zaaflarıyla yüzleşmesi gerektiğini vurguluyor: 'Muhalefetin kendi zaaflarıyla yüzleşmeden yalnızca iktidarın müdahalelerine işaret etmesi, seçmenin yaşadığı güven kaybına cevap vermiyor.'
Seçmen Ne Hissediyor?
Aydın'dan diğer belediyelere uzanan transferler ve yargısal müdahaleler, siyasetin sandıktaki rekabetten ziyade siyasi mühendislik yoluyla şekillendirilmesinin örnekleri olarak değerlendiriliyor. Korkmaz'a göre bu tablo seçmende 'öfke, hayal kırıklığı ve etkisizlik duygusu' yaratıyor. Öfkenin örgütlü bir siyasi kanala ve değişim perspektifine kavuşamaması halinde diğer iki duyguyu derinleştirebileceği uyarısında bulunan Korkmaz, muhalefetin bu öfkeyi yeni bir örgütlenme kapasitesine ve inandırıcı bir alternatife dönüştürememesi halinde en kalıcı etkinin seçmenin siyasete güveninin zayıflaması olabileceğini söylüyor.
İktidar 2029'da Kazanabilir mi?
İktidarın bu transferle hedefinin, belediye başkanlığı makamını kazanmanın ötesinde hizmetlerde sağlanacak iyileşmeyle İzmir'deki siyasi direnci kırmak olduğu değerlendiriliyor. Turgut'un yaz aylarında yaptığı İzmir Barometresi araştırmasında dikkat çeken sonuçlar ortaya çıktı:
- Katılımcıların %57,8'i Tugay'a güvenmediğini belirtti, yalnızca %16,3'ü güvendiğini ifade etti
- İzmir halkının %60'ı AKP'ye oy vermeye çok mesafeli
- Katılımcıların %25,9'u kendisini ortada konumlandırıyor
AKP daha önce 2014'te Binali Yıldırım, 2019'da Nihat Zeybekci ve 2024'te Hamza Dağ'ı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına aday göstermiş, ancak üç seçimde de CHP karşısında kazanamamıştı.
Korkmaz, İzmir'in AKP'ye bir belediye başkanı transferi yoluyla geçmesinin sıradan bir siyasi transferin çok ötesinde sembolik bir anlam taşıdığını ifade ediyor: 'Çünkü İzmir, AK Parti'nin yaklaşık çeyrek asırlık iktidarı boyunca kazanmayı çok istediği, ancak seçmeni ikna ederek siyasi üstünlük kuramadığı bir kent. Burada verilmek istenen mesaj, muhalif seçmene gücünün sınırsız olduğu algısını yaratma çabasından söz ediyoruz.'
Korkmaz, AKP açısından bir paradoksa da işaret ediyor: 'Belediye başkanlığını elde etmekle İzmir seçmeninin siyasi tercihini değiştirmek aynı şey değil.' Seçmen desteğini kazanmak yerine belediye başkanının transferini büyük bir zafer olarak kutlamanın, iktidarın seçmen nezdinde genişleme kapasitesinin sınırlarını gösterdiğini söylüyor.
Turgut ise muhalefete tepkinin seçmeni AKP'ye yönelteceğini düşünmüyor. İzmir'deki siyasi tercihlerde seküler yaşam tarzının korunması kaygısının etkili olduğunu vurguluyor. Hizmetlerin aynı başkanla hızla iyileşmesinin ise seçmende, hükümetin daha önce belediyeyi engellediği düşüncesini güçlendirebileceğini belirtiyor. Turgut'a göre bu transferle AKP'nin göstermek istediği şey, 'hizmette iyi olduğu değil, muhalefetin kötü olduğunu kanıtlamak.'
Belediye Meclisinde Dengeler Nasıl?
Cemil Tugay iktidara geçse de bu AKP'ye belediye meclisinde çoğunluk sağlamıyor. En son dağılıma göre İzmir Büyükşehir Belediye Meclisindeki üye sayısı şöyle:
- Yeni Parti: 93 üye
- AKP: 39 üye
- CHP: 33 üye
Bu nedenle meclis kararı gerektiren konularda Tugay'ın karar almasının zorluğuna dikkat çekiliyor.
İzmir'i Şimdiye Kadar Kimler Yönetti?
Sosyal demokrasinin kalesi olarak bilinen İzmir'de Cumhuriyet tarihi boyunca farklı siyasi gelenekler etkili oldu. Kentte merkez sağ partilerin de güçlü bir yerel yönetim geçmişi bulunuyor:
- Tek parti dönemindeki CHP yönetimini 1950'de Demokrat Parti izledi
- 1963 ve 1968'de Adalet Partili Osman Kibar seçildi
- 1973 ve 1977'de CHP'li İhsan Alyanak kazandı
- 1984'te ANAP'tan Burhan Özfatura, 1989'da SHP'den Yüksel Çakmur seçildi
- 1994'te DYP'den Özfatura kazandı
- 1999'da DSP'den Ahmet Piriştina, 2004'te CHP'den seçildi
- 2009 ve 2014'te Aziz Kocaoğlu, 2019'da Tunç Soyer CHP adayı olarak kazandı
- 2024'te Cemil Tugay CHP adayı olarak zafer elde etti
