İsrail'in muhtemel başbakanı Gadi Eisenkot: 'Türk güçlerine izin verilmemeli'

İsrail'de hükümeti kurma görevi verilen Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot, koalisyon pazarlıklarını yeni bir aşamaya taşıdı. 27 Ekim'de yapılan seçimlerin ardından 8 Kasım'da görevi resmen alan Eisenkot, geniş tabanlı bir hükümet kurmayı hedeflediğini açıkladı. Ancak Netanyahu'nun yerine geçebilmesi için parlamentada güvenoyu alabilecek bir çoğunluk oluşturması gerekiyor.

Eisenkot'un geçmişte Türkiye'ye yönelik yaptığı bazı açıklamalar, iki ülke arasındaki başlıca anlaşmazlıkların hemen ortadan kalkmayacağına işaret ediyor. Peki İsrail'in muhtemel başbakanı Gadi Eisenkot kimdir ve Ankara'ya yönelik tutumu nedir?

Gazze planında Türkiye'ye neden karşı çıktı?

Eski görevi siyasi bir nitelik taşımadığı için genelkurmay başkanlığı döneminde Eisenkot'un İsrail dış politikası ve Türkiye gibi ülkelerle ilişkilere dair açıklamalarına çok sık rastlanmıyor. Ancak Gazze planında Türkiye'nin yer alması ve Suriye gibi konularda zaman zaman Ankara'yı da ilgilendiren sözleri dikkat çekiyor.

Eisenkot'un Türkiye'ye ilişkin itirazlarında Gazze Şeridi'nin savaş sonrası yönetimi önemli yer tutuyor. Hamas'ın askeri gücünün dağıtılmasını ve Gazze'nin silahsızlandırılmasını savunan Eisenkot, Türkiye ve Katar'ın bölgede rol üstlenmesini eleştiren bir çizgi izliyor.

Televizyonlarda yayımlanan bir programda Eisenkot, genelkurmay başkanlığı döneminde de Hamas yerine güçlendirilmiş bir Filistin Yönetimi'ni tercih ettiğini söyledi. Hükümetin ise Hamas'ı tercih ettiğini savunan Eisenkot, "Ben bunu, hareket serbestimiz tamken önerdim; Türkler ve Katarlılar varken değil" ifadelerini kullandı.

Basında yer alan haberlere göre Eisenkot, kırmızı çizgilerini şöyle sıraladı:

• Hamas'ın askeri kanadının dağıtılması
• Gazze'nin silahsızlandırılması
• Herhangi bir Türk gücünün girişinin önlenmesi

Eisenkot, Netanyahu'nun kontrolü kaybettiğini, başka ülkelerin Gazze'yi İsrail'in iradesini aşarak yönettiğini savunarak Türkiye ile Katar'ın bu yapının parçası olduğunu belirtti.

Suriye'den çekilmek için Türkiye şartı

Eisenkot, Suriye'deki gerilimle ilgili açıklamalarında da dikkat çeken ifadeler kullandı. Suriye'de Türkiye'nin hakimiyetinin ve "Kürtlerin terk edilmesinin" bedelinin görüldüğünü savunan Eisenkot, İsrail'in buna sessiz kaldığını söyledi. Eisenkot, Suriye'de Türkiye'nin rolüne karşı çıkılmaması halinde İsrail'in kuzey sınırında da Türk müdahalesiyle karşılaşılabileceği uyarısında bulundu.

Seçimlere yaklaşılırken yaptığı açıklamalarda bu itirazını İsrail'in Suriye'den çekilmesinin şartlarından biri haline getirdi. Basına yansıyan haberlere göre Eisenkot, İsrail'in Hermon Dağı'nın zirvesinde uzun vadeli olarak kalması gerektiğini belirterek, çekilmenin diğer yabancı güçlerin de ülkeden çıkarılmasını sağlayacak bir anlaşmaya bağlanmasını istedi.

Bir başka açıklamasında ise Türkiye ve Rusya'nın Suriye'deki etkisinin kaldırılmasını, Şam'ın da ABD'nin etki alanına yaklaşmasını savundu. Analizlerde, Suriye'deki Türk radarları ve hava savunma sistemlerinin İsrail hava kuvvetlerinin operasyonlarını kısıtlamasının Eisenkot'un itirazlarının temelinde bulunduğu belirtiliyor.

Röportajında da Eisenkot benzer bir tutum sergiledi. İsrail'in Hermon Dağı ve Suriye'deki stratejik noktalardan çekilmesinin sorulması üzerine, "Şart, Türklerin ve Rusların çıkarılması. Hermon ve güvenlik düzenlemeleri hakkında konuşmak gerekiyor" yanıtını verdi.

Katar saldırısını eleştirirken Türkiye'ye nasıl değindi?

Türkiye'nin bölgesel rolünü zaman zaman eleştiren Eisenkot, Netanyahu'nun izlediği politikaların Ankara'nın da içinde bulunduğu İsrail karşıtı cepheyi genişlettiği görüşünde.

Basında yer alan bir röportajında İsrail'in Katar'daki Hamas yöneticilerine yönelik saldırısını eleştiren Eisenkot, hedef alınan kişilerin öldürülebileceğini savunmakla birlikte, arabuluculuk yapan bir ülkede ve masada bir teklif varken saldırı düzenlenmesini hata olarak nitelendirdi. Eisenkot, saldırıyı "Erdoğan ile İran'ı, bize düşman ülkelerle ılımlı Sünni ülkeleri ilk kez bir araya getiren derin bir stratejik başarısızlık" olarak değerlendirdi.

Türkiye ile ticareti nasıl örnek gösterdi?

Eisenkot, bir açıklamasında Katar'ın düşman devlet ilan edilmesi hakkındaki soruya yanıt verirken Türkiye ile ticareti örnek gösterdi. Katar'la ilişkilerin bütün yönleriyle incelenmesi gerektiğini söyleyen Eisenkot, bu ülkenin uluslararası alanda İsrail'e karşı olumsuz faaliyetler yürüttüğünü söyledi.

Eisenkot, İsrail'in Ortadoğu ülkeleriyle iyi komşuluk ilişkileri hedeflemesi gerektiğini belirterek, olumlu aktörlerle çalışmayı ve olumsuz aktörlerle mücadele etmeyi bilmesi gerektiğini ifade etti. Katar'ın o sırada hukuken düşman devlet olarak tanımlanmadığını belirten Eisenkot, "Türkiye de İsrail'e karşı çok olumsuz bir çizgi izliyor; buna rağmen onunla ticari ilişkiler sürdürülüyor" dedi.

Türkiye Ticaret Bakanlığı ise 2 Mayıs 2024'ten itibaren İsrail ile tüm ürün gruplarında ihracat ve ithalatı durdurduğunu, ticaretin sürdüğü iddialarının gerçeği yansıtmadığını belirtiyor.

Gadi Eisenkot kimdir?

7 Ekim 2023'teki Hamas saldırılarının ardından yapılan ilk seçimlerden başbakan adayı olarak çıkan Eisenkot'un siyasette yükselişi, İsrail toplumunda savaşın yönetimine ilişkin tartışmaların etkisiyle şekillendi.

• Fas'tan İsrail'e göç eden bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Eisenkot, İsrail toplumunun önemli bir bölümünü oluşturan Mizrahi Yahudilerinin temsilcilerinden biri.
• 2015-2019 yılları arasında İsrail Genelkurmay Başkanlığı yaptı ve kırk yıllık askeri kariyerinin ardından 2022'de siyasete girdi.
• İsrail toplumunun önemli bir bölümünü oluşturan Mizrahi Yahudilerin temsilcisi olan Eisenkot, seçim kampanyasında ailesinin göç hikâyesine sık sık vurgu yaptı.

Eisenkot'un ismi 2006 Lübnan Savaşı sonrasında geliştirilen "Dahiya Doktrini" ile özdeşleşiyor. Adını Beyrut'un güneyindeki Dahiya bölgesinden alan bu doktrin, İsrail'e saldırı düzenlenen bölgelerde orantısız askeri güç kullanımını öngörüyor. Sivil altyapının tahribini de içeren bu yaklaşım uluslararası hukuk açısından eleştiriliyor.

Hamas'ın 7 Ekim saldırılarının ardından Netanyahu'nun savaş kabinesinde gözlemci olarak yer alan Eisenkot, daha sonra muhalefete geçmişti. Aralık 2023'te oğlu Gal'i Gazze'deki çatışmalarda kaybeden Eisenkot, Netanyahu'nun savaş yönetimini eleştirirken rehinelerin geri getirilmesine ve savaş sonrasına ilişkin siyasi bir plan hazırlanmasına ağırlık vermişti.

Başbakan olması durumunda Türkiye ile ilgili nasıl bir politika takip edeceği yakından izlenecek olan Eisenkot'un hükümet kurmak için önünde 28 günlük süre bulunuyor; bu süre 14 gün uzatılabiliyor.