İHA saldırıları Bulgaristan seçimini şekillendiriyor: Yeni cumhurbaşkanını Karadeniz belirleyecek

Bulgaristan, parlamento seçimlerinden yaklaşık altı ay sonra yeni cumhurbaşkanını seçmek için sandığa gitmeye hazırlanıyor. Ülkenin dış politika rotası açısından büyük önem taşıyan bu seçim, Karadeniz'deki gerilimin tırmanmasıyla birlikte beklenenden çok daha kritik bir hal aldı.

Cumhurbaşkanlığı makamı ülkenin anayasal yapısı gereği büyük ölçüde sembolik olsa da 25 Ekim'de yapılacak seçim, eski Cumhurbaşkanı ve şimdiki Başbakan Rumen Radev'in siyasi çizgisi açısından da önemli bir sınav niteliği taşıyor. Radev'in partisi, geçen nisan ayında Bulgaristan'da yaklaşık 30 yıldır benzeri görülmemiş bir çoğunluk elde ederek iktidara gelmişti.

Yarış iki isim arasında

Seçim pusulasında toplam 27 aday yer alıyor, ancak yarışın seyri iki temel isim üzerinde şekilleniyor:

• Mevcut Cumhurbaşkanı Iliana Yotova – Radev'in iki dönem cumhurbaşkanı yardımcılığını yapan ve başbakanın desteğini alan aday
• Eski geçici Başbakan Andrey Gyurov – Muhalefet partilerinin birleşik desteğini alan rakip aday

Adaylardan biri ilk turda yeterli çoğunluğu sağlayamazsa 1 Kasım'da ikinci tur oylaması gerçekleştirilecek.

Ukrayna savaşı yarışın yönünü değiştirdi

Seçim kampanyası başlangıçta küçük mitingler, televizyon tartışma programlarının yapılmaması ve önde gelen iki adaya yönelik kişisel atışmalarla ilerliyordu. Ancak son haftalarda Karadeniz'deki ticari gemilere yönelik İHA saldırıları nedeniyle iki adayın Ukrayna'ya destek konusundaki farklı tutumları ön plana çıkmaya başladı.

Bulgar hükümeti başlangıçta Avrupa'nın Ukrayna için oluşturduğu Gönüllüler Koalisyonu ve NATO'nun İHA'larla mücadele girişimine katılma davetlerini geri çevirmişti. Son İHA saldırılarının ardından ise NATO girişimi konusundaki tutumunu değiştirdi.

Mevcut Cumhurbaşkanı Yotova, Bulgaristan'ın Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşın bitirilmesi sürecinde daha güçlü bir diplomatik ses ortaya koyacağına inandığı bir "Barış Koalisyonu" kurulmasını savunuyor.

Bu ay düzenlenen bir seçim mitinginde konuşan Yotova, şu ifadeleri kullandı:

"Ülkemizde çok sayıda savaş yanlısı var. Ben onlardan biri değilim. Cumhurbaşkanı olduğum sürece ve bana yeniden güven duyarsanız, tek bir Bulgar askeri bile Ukrayna'ya gitmeyecek."

Yotova, Bulgar askerlerinin Ukrayna'ya gönderilmeyeceği konusunda seçmenleri güvence altına almaya çalışıyor. Oysa bu konu kamuoyundaki tartışmalarda belirgin bir başlık değil. Ayrıca Bulgaristan Parlamentosu, 2025 yılında kabul ettiği bir bildiride silahlı kuvvetlerin Ukrayna'daki çatışmalara katılmayacağını zaten teyit etmişti.

Buna rağmen Karadeniz'deki son İHA saldırıları, hem Yotova hem de Radev'in İlerici Bulgaristan Partisi üzerindeki baskıyı önemli ölçüde artırdı.

İHA saldırıları günlük hayata dokundu

Toplum araştırmaları şirketlerinden Alpha Araştırma'nın yönetici ortağı Boriana Dimitrova, son duruma ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:

"Karadeniz'deki İHA saldırıları, daha önce soyut kalan jeopolitik durumu doğrudan her Bulgaristan vatandaşının günlük yaşamına taşıdı."

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy dahil Avrupa'daki birçok isim saldırılardan doğrudan Rusya'yı sorumlu tuttu. Ancak Bulgaristan liderlerinin saldırıların sorumluluğunu açık biçimde herhangi bir tarafa yüklememesi ülkede ciddi tepkiye yol açtı.

• İlk İHA saldırısının ardından Cumhurbaşkanı Yotova, Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi'ni acil toplantıya çağırdı; konseyin bildirisinde tehdidin kaynağı belirtilmedi.
• İkinci saldırının bir hafta sonrasında Başbakan Radev, "Belirli bir tarafı suçlayabilmek için elimizde sağlam ve açık kanıtlar yok. Ancak mantık, ortaya çıkan durumun Rusya'nın yararına olduğunu gösteriyor" açıklamasını yaptı ve ardından Rusya'nın büyükelçisini görüşmeye çağırdı.

"Belirsiz" dış politikaya tepki büyüyor

Hükümet ile cumhurbaşkanının farklı tonlarda belirsiz bir tutum sergilemesi, seçim yarışına da yansıyor. Boriana Dimitrova bu konuda şu yorumu yaptı:

"Iliana Yotova'ya verilen destekte hafif bir gerileme görüyoruz. Bu, ilk turdaki birinciliğini hiçbir şekilde tehdit etmiyor ancak bazı konularda aldığı belirsiz tutumlar nedeniyle desteğinde düşüş yaşandı."

Güvenlik konusunun tartışmaların merkezine yerleşmesiyle birlikte bazı Bulgaristan vatandaşları, Sofya'da sokağa çıkarak hükümetin dış politikadaki tutumunu protesto etti.

Göstericilerden Vlada Tzenova, durumu şöyle ifade etti:

"Bence Karadeniz'deki İHA saldırıları ile cumhurbaşkanının, başbakanın ve aynı çizgide hareket eden herkesin tamamen iradesiz tutumu bardağı taşıran son damla oldu. Bunun cumhurbaşkanlığı seçiminin hemen öncesinde bir katalizör görevi görmesi gerektiğine inanıyorum."

Bu gelişmeler, Alpha Araştırma'nın son kamuoyu anketinin ön sonuçlarına da yansıdı. Seçime katılım beklentisi yükselirken iki önde gelen aday arasındaki fark daralmış durumda. Yotova ilk turda Gyurov'un yaklaşık 12 puan önünde yer almaya devam ediyor, ancak aradaki fark önceki döneme göre belirgin biçimde azaldı.

Seçimin kaderini ne belirleyecek?

Gelismeler güç dengesinin mutlaka değişeceği anlamına gelmiyor. Uzmanlara göre bu noktada birkaç kritik faktör öne çıkıyor:

• Gyurov'un kampanyası zayıf – Adaylığını açıklamakta tereddüt etmesi, kampanyasında yeterince tutku sergilememesi ve güncel gelişmeler konusunda az sayıda açıklama yapması kampanyasını sekteye uğrattı.
• Rusya yanlısı milliyetçi seçmenler ikinci turda Yotova'ya yönlenebilir – Alpha Araştırma anketinde üçüncü sırada yer alan Vazrazhdane (Diriliş) partisinin adayını destekleyen seçmenlerin, ikinci turda büyük olasılıkla Yotova'yı tercih etmesi bekleniyor.
• GERB ve DPS'nin aday çıkarmaması – Nisan ayında 660 binden fazla seçmenin desteğini alan yerleşik partiler, cumhurbaşkanlığı için aday çıkarmadı.

Alpha Araştırma'ya göre GERB seçmenlerinin yarısı ilk turda oy kullanmayı düşünmüyor. Bulgaristan siyasetinde 17 yıl boyunca belirleyici olan bu parti, muhalefetin kitlesel yolsuzluk karşıtı protestoları ardından aralık ayında iktidarı kaybetmişti. Bu muhalefet partileri şimdi Gyurov'u destekliyor.

Geriye kalan GERB seçmenlerinin çoğunun Gyurov'a oy vermesi bekleniyor; bunun nedeni partinin tarihsel olarak Yotova'nın siyasi kökeninin bulunduğu Bulgaristan Sosyalist Partisi'nin karşısında konumlanması.

Bir diğer önemli gelişme ise milliyetçi seçmenlerin hareketlenmesi. Hükümetin İHA saldırılarına verdiği ihtiyatlı tepkiden hayal kırıklığına uğrayan seçmenler, özellikle milliyetçi partiler ve Gyurov'un kampanyası etrafında toplanıyor.

Alpha Araştırma'nın yönetici ortağı Boriana Dimitrova, seçimin genel anlamını şöyle özetliyor:

"Bu seçimleri, kısa süre önce seçimi kazanan partiye yönelik ilk güven sınavı olarak görebiliriz. Sakin dönemlerde merkez daha fazla ilgi çeker. Çalkantılı dönemlerde ise hangi yönde olursa olsun daha net bir tutum alan adaylar daha fazla öne çıkar."