Fon krizinde yeni yasa tartışması: Satış emri veren yatırımcılar ödeme önceliğini kaybetti mi?

Türkiye'de yaşanan fon krizinin ardından Meclisten geçen yeni yasa, satış emrini verdiği halde parasını alamayan yatırımcıların ödeme önceliğini kaybedebileceği tartışmalarını beraberinde getirdi. Sermaye Piyasası Kurulu'nun önceki kararı, gerçekleşmeyen bazı satış emirleri için öncelikli ödeme öngörürken 22 Ekim'de kabul edilen yasa, bu yatırımcıların diğer fon sahipleriyle birlikte tasfiyeye katılmasını düzenliyor.

Muhalefet, kazanılmış hakların kaybedilebileceğini savunurken SPK, düzenlemenin yatırımcılar arasında eşitliği sağlayacağını ifade ediyor. Peki yeni yasa fon mağdurları için tam olarak ne anlama geliyor?

SPK'nın önceki kararı ne öngörüyordu?

Kurul, 17 Eylül'de yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verdi. Aynı tarihli bültende, gerçekleşmeyen bazı fon satış taleplerinden doğan tutarların fon hesabına borç kaydedilerek öncelikle ödenmesi öngörüldü.

Ancak bütün satış emirleri aynı kapsamda yer almadı. 28 Eylül'deki açıklamada, 17 Eylül'de işlemlerin durdurulması nedeniyle iptal edilen emirlerin sahiplerine fondaki payları oranında ödeme yapılacağı belirtildi. Buna karşılık 16 Eylül ve öncesinde verilen, fonun ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya fiyat açıklamaması nedeniyle gerçekleşmeyen emirlerin önceki düzenleme kapsamında olduğu ifade edildi. Satış emrinin tarihi ve neden gerçekleşmediği, ödeme önceliği bakımından büyük önem taşıyordu.

Yeni fon yasası neyi değiştirdi?

22 Ekim'de Mecliste kabul edilen 7596 sayılı kanun, 17 Eylül'de tasfiyesine karar verilen ve kanunun yayımlandığı tarihte tasfiyesi tamamlanmamış fonları kapsıyor. Üçüncü maddeye iktidar milletvekillerinin önergesiyle yeni bir hüküm eklendi.

Buna göre 17 Eylül ve öncesinde TEFAS'a iletilen, fonun temerrüdü veya pay fiyatının açıklanmaması nedeniyle gerçekleşmeyen ve fon payları bloke edilen satış emirlerinin sahipleri de fon pay sahibi olarak tasfiyeye katılacak.

PBLK olarak adlandırılan kayıt, satış emri verilen fon paylarının işlem sonuçlanıncaya kadar bloke tutulduğu alt hesabı ifade ediyor. Böylece SPK'nın önceki kararında bazı yatırımcılar için öngörülen öncelikli ödeme yerine, yeni yasada diğer fon sahipleriyle birlikte tasfiyeye katılma yöntemi benimsendi.

Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. maddesi ne diyor?

Muhalefetin itirazı, Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. maddesine dayanıyor. Takas kesinliği olarak bilinen hüküm, sermaye piyasasındaki takas talimatlarının, işlemlerin ve ödemelerin ilgili kuruluşlar tasfiyeye girse bile geri alınamayacağını ve iptal edilemeyeceğini düzenliyor. Muhalefete göre bu koruma, satış emri vermiş ve fon payları bloke edilmiş yatırımcılar için de geçerli olmalı.

Kurul ise farklı bir yorum ortaya koyuyor. TEFAS'a verilen her satış emrinin kendiliğinden tamamlanmış bir işlem sayılmadığını savunan SPK, paranın yatırımcının hesabına geçmesi ve fon payı sahipliğinin sona ermesiyle işlemin tamamlandığını belirtiyor. Satış talimatının verilmesinin veya PBLK kaydının bulunmasının tek başına takasın başladığı anlamına gelmediğini ifade ediyor.

Ancak 79. madde yalnızca tamamlanmış işlemleri değil, takas talimatlarını da kapsıyor. SPK henüz tamamlanmamış işlemlerin yeni yasa kapsamında olduğunu savunurken muhalefet, bazı yatırımcıların ödeme önceliğinin sonradan kaldırıldığını ileri sürüyor. Tartışmanın odağında, bu değişikliğin takas kesinliği ilkesine aykırı olup olmadığı bulunuyor.

Mecliste hangi itirazlar gündeme geldi?

Cumhuriyet Halk Partisi, 17 Eylül'den önce satış emri verdiği halde parasını alamayan ve fon payları bloke edilen yatırımcıların alacaklarının, genel tasfiye kapsamında diğer yatırımcılarla paylaştırılmadan önce ödenmesini istedi. Önergeye göre bu yatırımcılara tasfiye hesabında oluşan ilk nakit paradan öncelikli ödeme yapılacaktı, ancak öneri reddedildi.

Genel Kuruldaki tartışma şu başlıklar etrafında şekillendi:

• Rahmi Aşkın Türeli: Sonradan eklenen hükmü eleştirdi.
• Cevdet Akay: Düzenlemenin 79. maddeye aykırı olduğunu ve davalara yol açabileceğini savundu.
• Gökhan Günaydın: Düzenlemeden kaç kişinin ve ne kadarlık paranın etkileneceğinin açıklanmadığını belirtti.
• Şeref Arpacı: 14-16 Eylül'de satış emri veren bazı yatırımcıların paralarını alabildiğini iddia etti; ancak bu iddia doğrulanmış değil.
• Burak Dalgın: Yatırımcı güveninin sarsıldığını belirterek denetim kurumlarının sorumluluğunu sorguladı.
• Mehmet Emin Ekmen: Sorumlu kamu yöneticilerinin görevden alınmasını istedi.
• Necmettin Çalışkan: Etkilenen kişi sayısının ve fonların mal varlığının açıklanmasını talep etti.
• Gülistan Kılıç Koçyiğit: Fon krizinin nedenlerinin ve sorumlularının Meclis araştırma komisyonuyla incelenmesini istedi.

Muhalefetin araştırma komisyonu talepleri karşılık bulmadı.

İktidar düzenlemeyi nasıl savunuyor?

AKP Grup Başkanı Abdullah Güler, Genel Kurulda satış emri verilmesiyle satışın tamamlanmasının farklı aşamalar olduğunu savundu. Fon paylarının bloke edilmesinin işlemin tamamlandığı anlamına gelmediğini, bunun için satış fiyatının belirlenmesi ve ödemenin yapılması gerektiğini belirtti. Güler, düzenlemenin tamamlanmamış işlemlerin hukuki durumunu netleştirdiğini, yatırımcıların dava ve tazminat haklarının sürdüğünü söyledi.

AKP Antalya Milletvekili Atay Uslu ise tasfiyede kamu bütçesinden kaynak kullanılmayacağını, ödemelerin fon varlıklarından ve sorumlulardan geri kazanılacak paralardan karşılanacağını ifade etti.

Yeni yasa, fonlardan hukuka aykırı biçimde çıkarılan varlıkların geri alınmasını ve zarardan sorumlu kişi ve şirketlerden tahsilat yapılmasını da düzenliyor. Ayrıca SPK tarafından piyasa bozucu eylem, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı tespit edilen kişi ve kurumlara tasfiye ve geri kazanım hesaplarından ödeme yapılmaması öngörülüyor.

Kaç yatırımcı etkilenecek?

Kurul verilerine göre tasfiye kapsamındaki fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor. Satış emri nedeniyle payları bloke edilenler de bu toplamda yer alıyor.

Genel Kuruldaki tartışmalarda farklı rakamlar öne çıktı:

• Yaklaşık 203 bin yatırımcının bloke edilen payları olduğu ve ilgili tutarın 280 milyar lira civarında olduğu ifade edildi.
• 250 bin kişilik başka bir tahmin de dile getirildi.
• İşlem ve ödeme sürelerinin farklı olduğu için etkilenen yatırımcı sayısının kesin olarak belirlenemediği savunuldu.

Mecliste dile getirilen tahminler doğrulanmış resmi veriler değil. Düzenlemenin kaç kişiyi ve ne kadarlık parayı etkilediği sorusu yanıtını bulamadı.

Bir milyon liralık ara ödeme garanti mi?

Kurulun 1 Ekim'de duyurduğu ara ödeme uygulamasına yeni yasayla kanuni çerçeve getiriliyor. Tasfiyesi tamamlanmamış fonlardaki yatırımcılara fon bazında 1 milyon liraya kadar ara ödeme yapılabilecek.

Ancak bu ödeme garanti değil. Ara ödeme tutarı, ilgili fondaki dağıtılabilir nakde ve yatırımcının enflasyonla artırılmamış net yatırım tutarına bağlı:

• Net yatırımı 300 bin lira olan yatırımcı için ara ödeme üst sınırı 300 bin lira olacak.
• Net yatırımı 2 milyon lira olan yatırımcı için üst sınır 1 milyon lira olacak.
• Para piyasası niteliğindeki fonlar dışındaki fonlarda ara ödeme, yatırımcının hesabındaki fon paylarının hesaplanan toplam değerini aşamayacak.

Para yeterli değilse Kurul, net yatırımı en düşük olanlardan başlayarak ödeme yapılmasına veya herkese uygulanacak bir asgari ödeme tutarı belirlenmesine karar verebilecek. Fonun elindeki dağıtılabilir para, tasfiye öncesindeki pay değerlerine göre hesaplanan toplam tutarı karşılamazsa yatırımcıların net yatırımları enflasyona göre güncellenerek hesaplanacak. Ancak ara ödemede enflasyonla artırılmamış tutar esas alınacak ve önceden yapılan ödemeler nihai tutardan düşülecek.

İktidar kanadında, bu yöntemle yaklaşık 350 bin yatırımcının net yatırım tutarının karşılanabileceği belirtildi.

Fon yasası geçmişe dönük mü uygulanacak?

Kanunun sekizinci maddesi, düzenlemenin Resmi Gazete'de yayımlandığında 17 Eylül'den itibaren geçerli olmasını öngörüyor. Böylece kurallar, SPK'nın ilk tasfiye kararının alındığı tarihe kadar geriye uygulanacak.

Muhalefet, yatırımcıların hukuki durumunun sonradan değiştirilmesine itiraz ederken iktidar, tamamlanmamış işlemlerin statüsünün netleştirildiğini savunuyor.

SPK'nın önceki kararlarıyla yeni yasa arasındaki ödeme yöntemi farkı açıkça görülebiliyor. Ancak değişikliğin yatırımcıların alacaklarını ne ölçüde etkileyeceği, satış işlemlerinin hukuki durumuna ve tasfiye sonunda elde edilecek paraya bağlı olacak.