Sermaye piyasalarında yaşanan fon krizi, Sermaye Piyasası Kanunu'nda kapsamlı değişiklik çalışmalarını hızlandırdı. Yeni düzenlemeyle erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi kurulması planlanıyor. Çalışmaların olgunlaştırılmasının ardından Cumhurbaşkanı'nın onayına sunulacağı belirtiliyor.
Yeni düzenlemeyle sermaye piyasalarında ekstra sıkı denetim mimarisi oluşturulacak, hata yapanlara verilen cezalar katlanarak artacak ve fon yatırımcılarının korunmasına yönelik yeni mekanizmalar devreye alınacak.
ÜÇ ANA TEMELE DAYANIYOR
Yaklaşık 30 madde civarında olması öngörülen taslaktaki düzenlemeler, yatırımcıya koruma, SPK'nin erken müdahalesi, sorumluluk ve caydırıcı yaptırım olmak üzere üç ana temele dayanıyor.
Yürürlükteki SPK Kanunu'nun 96. maddesi, SPK'ya sermaye piyasası kurumlarının hukuka aykırı faaliyetlerinin tespit edilmesi halinde faaliyetin kapsamını sınırlandırma, geçici durdurma ve yetki iptali konularında yetki veriyor. Yeni düzenlemeyle «yatırımcıların hak ve menfaatlerinin ciddi şekilde tehlikeye girmesi» veya «piyasanın sağlıklı işleyişinin ciddi şekilde risk altına girmesi» gibi erken müdahale kriterleri eklenmesi değerlendiriliyor.
SPK YETKİLERİ GENİŞLETİLİYOR
Piyasaya müdahaleyi düzenleyen 101. maddede SPK'nın işlem yasağı, açığa satış sınırlaması, veri dağıtımının sınırlandırılması ve işlem limiti gibi tedbir alma yetkileri yer alıyor. Yeni çalışmada SPK'nın hangi koşulda, ne zaman ve hangi usulü izleyerek tedbirleri alacağına açıklık getirilmesi planlanıyor.
Bunun yanında, sermaye piyasası kurumlarına getirilen bildirim yükümlülüğünün kapsamı genişletilecek. Bildirimlerin yalnızca suç şüphesi üzerine değil; olağan dışı fon getirisi, aşırı yoğunlaşma, ilişkili taraf işlemleri, olağan dışı fiyat hareketi, likidite bozulması ve yatırımcı çıkışlarında anormal artış gibi risk noktalarında da yapılması öngörülüyor.
Erken uyarı ve otomatik aksiyon sisteminin hukuki zemine oturtulmasıyla insan faktörü ve inisiyatif alanı daraltılacak. Yeni sistem aşağıdaki durumlarda devreye girecek:
- Fon büyüklüğünün temel finansal göstergelerle açıklanamayacak şekilde artması
- Fonun toplam değerine oranla anlık nakit veya kolay paraya çevrilebilir varlık rasyonunun hızla düşmesi
- Bir fonun veya aynı gruba ait fonların, dolaşımdaki sığ bir hissede toplam payının izaha muhtaç şekilde artması
CEZALAR KATLANARAK ARTACAK
Taslakta idari para cezalarının yalnızca yeniden değerleme oranında artırılmasının ötesine geçilerek, bazı suç fiillerinde alt-üst sınırların yükseltilmesi de ele alınıyor. SPK'da şu anda idari para cezaları 9 bin 482 TL'den 5 milyon 565 bin TL'ye kadar veriliyor. Alternatifli çalışmada cezaların katlanarak artırılmasının yanı sıra «ekonomik büyüklüğe göre cezanın belirlenmesi» formülü de değerlendiriliyor.
Fon işlemlerinin, ilişkili taraf işlemlerinin ve yapay fiyat oluşumunun hangi noktada «piyasa bozucu eylem» sayılacağı da açıklık kazanacak. Piyasa dolandırıcılığı için halihazırda 5 yıla kadar hapis ve 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanıyor. Yeni çalışmada ceza miktarının artırılması veya fon piyasasına özgü manipülatif işlemlerin mevcut suç tanımları kapsamına alınması değerlendiriliyor.
ÖNCELİK YATIRIMCININ KORUNMASI
Yeni düzenlemede fon yatırımcılarının korunmasına özel önem veriliyor. Tasfiye edilen fonlarda ara ödeme usulüne kanuni zemin oluşturulacak ve net yatırım tutarının hesaplanmasına ilişkin esaslara açıklık getirilecek. Ayrıca:
- Fon tasfiye süreçleri hızlandırılacak
- Yatırımcı mağduriyetini azaltacak yeni tedbirler alınacak
- Geçici işlem yasağı, varlıkların korunmasına yönelik önlemler ve portföylerin dondurulması yetkileri düzenlenecek
- Bilgi ve belge isteme yetkisi genişletilecek
- Denetim süreçleri hızlandırılacak
Yeni çalışmayla fon yöneticisinin görev ve sorumlulukları, fon varlığı ile şirket varlığının ayrıştırılması, risk yönetimi, iç kontrol ve yatırım kararlarının kayıt altına alınması konularında da açıklık getirilerek, fonlar üzerinden manipülasyon ihtimalinin minimuma düşürülmesi ve şeffaflığın artırılması hedefleniyor.
Çalışmada ayrıca kripto varlıklara yönelik boşlukların doldurulması için SPK'nın bu alandaki denetim yetkilerinin net olarak belirlenmesi bekleniyor. Düzenlemede «bir fonun gerçek değeri ile açıklanan değeri arasında ciddi fark oluştuğunda kim, ne zaman ve hangi kuruma bildirim yapacak?» soruları da yanıt bulacak.
İSTE YAPILACAK DÜZENLEMELER
- Erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi kurulacak
- Fon yatırımcılarının korunmasına yönelik yeni mekanizmalar oluşturulacak
- Sermaye piyasalarında ekstra sıkı denetim mimarisi kurulacak
- Hata yapanlara verilen cezalar katlanarak artacak
- Bildirim yükümlülüğünün kapsamı genişletilecek
- Olağandışı getiri, aşırı yoğunlaşma, likidite bozulması ve anormal yatırımcı çıkışında bildirim zorunluluğu getirilecek
- İnsan faktörü ve inisiyatif alanı daraltılacak
- SPK'nın yetkilerine erken müdahale kriterleri eklenecek
- Tasfiye edilen fonlarda ara ödeme usulüne kanun zemin oluşturulacak
- Fon tasfiye süreçleri hızlandırılacak
