Fon krizine ilişkin değerlendirmelerde bulunan eski MASAK Başkan Yardımcısı Ramazan Başak, milyonlarca vatandaşı etkileyen krizin derin bir toplumsal travma yarattığını vurguladı. Başak, sürecin iyi yönetilmemesi durumunda ekonomik, siyasal ve sosyal sonuçlarının çok ağır olacağını ifade etti.
"Siyasi koruma olmadan bu iş yapılamazdı"
İktidardan hatta yargıdan destek almadan sistemin bu denli büyüyemeyeceğini belirten Başak, "Siyasi koruma olmadan bu iş yapılamaz. Beni gözaltına aldıran, bu adamlara yol veren, ilgili otoritenin elini kolunu bağlayan gizli el, bu ülkeye çok büyük kötülük yaptı" dedi. Başak, 2021'de bir şirketle ilgili "şaibeli işlem" gerekçesiyle düzenlenen iddianamede "kirli para" tespiti yapılmasına rağmen aynı şirketin SPK'dan kapalı fon, halka arz ve yatırım bankası kurma izni aldığını hatırlatarak, bu şirket korunmasaydı önemli izinleri alamayacağını söyledi.
"Önemli kişiler korudu"
Uyarıları nedeniyle iki kez gözaltına alınan ve üçüncü kez ifade vermeye çağrılan Başak, aynı süreçte şirket sahiplerine hiçbir şey olmadığını belirterek, "Tüm bunları yan yana koyduğumda bu şirket sahiplerinin önemli kişiler tarafından korunduğu anlaşılıyor. Hiçbir otorite bunlara göz göre göre müdahale etmezmelik yapamaz" şeklinde konuştu.
Erdoğan'ın süreçten haberi var mıydı?
Sürecin başlangıcında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın bilgi sahibi olmadığını düşündüğünü belirten Başak, "O nedenle baştan beri özel kalemine, danışmanlarına ulaşmaya çalıştım. Ama benim uyarılarım kendisine iletildi mi bilmiyorum" dedi.
"Bu olay daha önce yaşananların hiçbirine benzemiyor"
Yıllardır iktidarda siyaset yapanların yolsuzluklara karışmasına rağmen hiçbir hukuki adım atılmadığını belirten Başak, bu krizin farkını şu sözlerle anlattı: "Bu olay daha önce yaşadıklarımızın hiçbirine benzemiyor. Ancak bir düşman Türkiye'ye böyle bir zarar verebilir, bu kadar çok mağdur yaratabilirdi." Mağdurların çoğu hayatını bu paralara bağlamış insanlar olduğunu ve çok ağır bir travma yaşadıklarını belirten Başak, sağlık, psikoloji hatta aile bütünlüklerinin bozulduğuna dikkat çekti.
En az 5 milyon mağdur
Krizin etki alanını değerlendiren Başak, şu bilgileri paylaştı:
- 131 fon doğrudan etkilenirken, her an satış yapma hakları yasaklanan yaklaşık 90 fona daha yatırım yapanlar bulunuyor
- Şaibeli işlemlerle şişirilen hisselere yatırım yapan geniş bir yatırımcı grubu zarar gördü
- Bireysel emeklilik fonlarında paralarını değerlendirenler de olumsuz durumdan etkilendi
- En iyimser tahminle 2 milyonun üzerinde yatırımcı, aileleriyle birlikte ise en az 5 milyon mağdur söz konusu
Kriz banklara uzanır mı?
Banka krizine giden bir tablo oluşmayacağını ancak bireysel yatırımcıların ödeme yapamamasının reel sektörde ciddi sorunlara yol açabileceğini belirten Başak, "Şirketler de paralarını alamayınca sorun büyür. O nedenle mağduriyetler dalga dalga yayılacak" uyarısında bulundu.
Mağdurlar suçlanamaz
Vatandaşların finansal okur yazarlık düzeyiyle suçlanamayacağını belirten Başak, "İlgili kurumların görevlerini yapması, piyasa dolandırıcılığı gibi mevzuata aykırı işlemleri önlemesi gerekirdi. Yetki ve sorumluluk kullanılmadan, şaibeli işlemler engellenmeden vatandaşın dolandırıldığı bir ortamda mağdurlar suçlanamaz" diye konuştu.
DDK ve SPK atamalarına tepki
Devlet Denetleme Kurulu (DDK) başkanının Borsa İstanbul yönetiminde bulunmasının ve SPK'da bir bakan eşinin üye olmasının kamuoyunda "objektiflik" tartışması yarattığını belirten Başak, soruşturmaların selameti açısından SPK üyelerinin istifasının ve DDK Başkanının görevden affını istemesinin en uygun seçenek olduğunu ifade etti. Ancak DDK'da son derece deneyimli bürokratlar bulunduğunu da kaydetti.
Kriz yönetimi tereddüt yaratıyor
Geçen hafta birçok şirket, fon ve kişi için akşam verilen tedbir kararlarının önemli bir bölümünün ertesi sabah kaldırıldığını belirten Başak, bu durumun kamuoyunda soruşturmanın tarafsızlığı ve etkinliği konusunda çok ciddi soru işaretleri yarattığını söyledi.
Acil mağdur fonu çağrısı
TMSF bünyesinde oluşturulan mağdur fonuna kaynak sağlayacak dört ana öneri sunan Başak'ın çözümleri şunlar:
- Şirketlerin tüm varlıklarına el konulmalı, bu süreçte çok hızlı hareket edilmeli
- SPK'nın piyasa dolandırıcılığı maddesine göre neden olunan zararın iki katı fona ödenmeli
- Sayan Kaya benzeri kişilerin haksız kazançları fona aktarılmalı
- Kriminal şirketlerin ve yöneticilerinin elde ettiği yüz milyarlarca rant tespit edilerek fona aktarılmalı
Başak, "Hepsi birleştiğinde ana paranın ödenmesi esas alınarak mağduriyetler azaltılabilecektir" dedi.
Ana paranın iadesi öncelik
Bugün yapılacak en uygun çözümün ilk aşamada küçük yatırımcının ihtiyaçlarını karşılamaya imkan yaratmak olduğunu belirten Başak, "Temel ilke; kişilerin ana parasının verilmesi olmalı. Ana paradan ne kadar az zarar olursa bu büyük bir şans olur" şeklinde konuştu. Yasal faizle iadenin ideal olduğunu ancak 131 fonun 820 milyarlık büyüklüğünün artık mevcut olmadığını, bu nedenle kademeli bir yaklaşım gerektiğini ifade etti.
Hazine'ye başvurulmamalı
Çözümün Hazine kaynaklarına başvurmadan üretilmesi gerektiğini vurgulayan Başak, "Devlet kurumları görevini yapmadı, yetkililer bilmesine rağmen milyonların dolandırılmasını engellemedi. Devlet çözümün parçası olmalı" dedi.
"Vurgunun faturası hepimize kesilecek"
Krizin Türk ekonomisinde uzun vadeli bir yara bırakacağını belirten Başak, "Hiçbir hata yapmamak koşuluyla dahi güveni tekrar sağlamak uzun yıllar alır. Sorumluların yargı önüne çıkarılması, haksız kazançların mağdurlara gitmesi konularında ne kadar başarılı olunursa tahribat o kadar azalır. Bu korkunç travmaların boyutları itibariyle uzun yıllar hem vatandaş, hem ekonomi hem siyasi aktörler bedel ödeyecek. Bunun faturası hepimize kesilecek" uyarısında bulundu.
