Yükselen petrol fiyatları, sürücüleri benzin ve dizelden uzaklaştırıyor. Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü vergi ve ulaşım uzmanı Jens Boysen-Hogrefe'ye göre, yüksek akaryakıt fiyatlarının tetiklediği elektrikli otomobil patlaması, zaten planlanmış dönüşümü erkene çekiyor.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Avrupa'da elektrikli otomobil satışları bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 30 arttı. Öncü ülke konumundaki Norveç'te ise yeni tescil edilen binek otomobillerin yüzde 95'i artık elektrikli.
Çin dışındaki Asya-Pasifik ülkelerinde büyüme oranları daha da çarpıcı: 2025'te satışların bölgenin bazı kesimlerinde yüzde 80'e, Latin Amerika'da ise yüzde 75'e varan oranlarda arttığı bildiriliyor.
Fosil yakıt vergileri devletin kasasını dolduruyordu
Elektrikli otomobil patlaması Berlin'de özellikle Maliye Bakanlığı tarafında memnuniyet yaratmıyor. Elektrikli otomobil şarj edilirken enerji vergisi alınmıyor, yalnızca düşük miktarda elektrik vergisi ödeniyor.
Almanya'da bugüne kadar bir litre dizelden 47,04 cent, bir litre benzinden ise 65,45 cent vergi alınıyor. Buna karbondioksit bedeli ve yüzde 19 katma değer vergisi de ekleniyor. Alman Otomobil Kulübü ADAC'a göre benzinin litresinin 2,10 euro olduğu durumda vergi ve diğer kamu kesintilerinin payı 1,14 euroyu, yani fiyatın yarısından fazlasını buluyor.
Boysen-Hogrefe, enerji vergileri, kamyon geçiş ücretleri ve CO2 bedeline dayanan mevcut fosil yakıt sisteminin devlet açısından oldukça kazançlı olduğunu belirtiyor.
Enerji vergisi gelirlerinde ciddi düşüş
Uzman, elektrikli otomobile geçiş gerçekleşir ve vergi sisteminde hiçbir şey değişmezse karayolu sisteminin hükümet için zarar eden bir işe dönüşeceğini vurguluyor.
Veriler kaybın boyutunu ortaya koyuyor:
- Dizel ve benzinden alınan enerji vergisi geliri 2016'daki 37 milyar eurodan geçen yıl 33 milyar euroya geriledi.
- Ulaştırma Bakanlığı bünyesindeki Bilimsel Danışma Kurulu'nun 2022 raporunda, enerji vergisi gelirlerinin 2050 yılına kadar beş milyar euroya gerileyeceği öngörülüyor.
Raporda, "Motorlu araçlardaki dönüşümün bugüne kadar pek tartışılmayan mali sonuçları var" deniyor. Elektrikli araçlara sağlanan yüksek maliyetli desteklerin ve satın alma teşviklerinin, beklenen vergi kayıplarını daha da artırdığına dikkat çekiliyor.
Beklemek bir seçenek değil
Almanya'da elektrikli otomobiller için birkaç bin euroyu bulan satın alma teşviki 2023 sonunda kaldırıldı. Ancak elektrikli otomobillere 2035'e kadar motorlu taşıtlar vergisinden muafiyet sürüyor. Ayrıca elektrikli otomobillere yatırım yapan şirketlere vergi avantajları sağlanmaya devam ediyor.
Raporu kaleme alan uzmanların temel uyarısı şu:
- Kararın açılacak mali açığın harekete geçmeyi zorunlu kılacağı noktaya kadar ertelenmesi, seçeneklerin çoğunu ortadan kaldırır.
- Bu önlemlerin hazırlık süreci birden fazla yasama dönemine yayılıyor.
Boysen-Hogrefe bu uyarıların henüz karşılık bulmadığını ifade ediyor: "Mali baskı hızla artabilir. Elektrikli otomobiller kitlesel olarak satın alınmaya devam ederse hükümet buna yalnızca omuz silkerek karşılık veremez."
Diğer ülkeler çözümlerini şimdiden uygulamaya koydu
Birçok ülke bu gelişmeye yeni vergiler getirerek karşılık verdi:
- İngiltere: Nisan 2028'den itibaren elektrikli otomobillerden mil başına 3 peni, şarj edilebilir hibritlerden ise 1,5 peni alınacak.
- Yeni Zelanda ve İzlanda: 2024'ten bu yana kilometre sayacı üzerinden elektrikli araçlardan ücret tahsil ediliyor.
- İsviçre: 2030'dan itibaren ya kilometre başına ortalama 5,4 rappen ya da şarjda kilovatsaat başına 22,8 rappen vergi ödenecek.
- Norveç: Elektrikli otomobillere yönelik katma değer vergisi muafiyeti bu yıldan itibaren sınırlandırıldı; ağırlığa bağlı tescil vergisi ve yol geçiş ücretleri uygulanıyor.
Çözüm yol geçiş ücreti mi?
Almanya'da birçok uzman, enerji vergisindeki gelir kaybını telafi etmek için binek otomobillere yol geçiş ücreti getirilmesini savunuyor.
Münster Üniversitesi'nin yeni araştırmasında, önerilen politika seçeneğinin kat edilen mesafeye ve trafik yoğunluğuna bağlı bir yol geçiş ücreti olduğu belirtiliyor. Eğer politikacıların bu adımdan kaçınacağı varsayılırsa vinyet sistemi tavsiye ediliyor: Sürücüler belirli süreler üzerinden sabit bir ücret ödeyip bunu ön cama yapıştırılan etiketle belgeliyor.
Tepki gelmesi durumunda son çare olarak motorlu taşıtlar vergisinin artırılması kalıyor.
