COP31'de Gaziantep modeli! Fatma Şahin'den üç somut öneri

Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, COP31 kapsamında düzenlenen "Münazara ve Kent İçi Dayanıklılıktan COP31'e: Yerel Liderlik, Kapsayıcı Kentsel Dayanıklılık ve Sürdürülebilir Dönüşüm" başlıklı etkinlikte, üç somut çağrıda bulundu.

Şahin, yerel yönetimlerin ulusal iklim politikalarının uygulama ortağı haline getirilmesini, şehirlerin proje hazırlama ve iklim finansmanına erişim kapasitesinin güçlendirilmesini ve başarılı yerel çözümlerin şehirler arasında ölçeklenmesinin sağlanmasını talep etti.

Etkinlik, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, Muğla Büyükşehir Belediyesi, UCLG-MEWA, WALD, ICLEI ve Birleşmiş Milletler Türkiye iş birliğiyle BM Türkiye Pavilyonu'nda düzenlendi. Panelde kentlerin küresel iklim hedeflerine ulaşmadaki kritik rolü ve yerel eylem çıktılarının uluslararası iklim diplomasisine aktarılması ele alındı.

Gaziantep Modeli ve Yerel İklim Denklemi

Panelde "Belediye Diyaloglarından COP31'e" başlıklı kapsamlı bir sunum gerçekleştiren Fatma Şahin, yerel yönetimlerin küresel iklim hedeflerinin uygulamanın başlangıcı olduğunu vurguladı. Dirençliliği tek bir planla değil; iklim, yeşil şehir, deprem master planı, ulaşım, akıllı şehir ve bina sektörü karbonsuzlaşma eylem planlarını birbirine bağlayan bütüncül bir sistemle kurduklarını belirten Şahin, 7 adımlı Gaziantep Modeli'ni katılımcılarla paylaştı.

Gaziantep'in 2025 yılı şehir sera gazı envanterine göre toplam brüt emisyonun 11,69 milyon ton CO₂e olduğu aktarıldı. Emisyon dağılımında sabit enerjinin yüzde 57,20, ulaşımın yüzde 25,01, atık ve atıksuvun yüzde 7,24, tarım-ormancılık-arazi kullanımının yüzde 5,77 ve endüstriyel proseslerin yüzde 4,76 pay aldı.

3 bin 500'ü aşkın aktif sanayi kuruluşu ve 2025 yılında ulaşılan 10,145 milyar dolarlık ihracat hacmiyle Gaziantep'te iklim politikasının ekonomik kalkınmadan ayrı düşünülemeyeceğini belirten Şahin, sanayinin yeşil dönüşümünün kent için yalnız bir maliyet değil rekabet gücü olduğunu vurguladı. Belediyenin fabrikaları doğrudan dönüştürmediğini ancak planlama, altyapı, teknik kapasite, veri ve koordinasyonla sanayinin dönüşebileceği ekosistemi kurduğunu dile getirdi.

Finansman ve Hib Deneyiminden Somut Örnekler

Fatma Şahin, yerel yönetimlerin önündeki en büyük engelin yalnızca finansman eksikliği değil, proje hazırlama ve uygulama kapasitesi olduğuna dikkat çekti. Finansmana erişimin başlangıç noktasının para değil iyi hazırlanmış projeler olduğunu kaydetti.

Sunumunda öne çıkan finansman ve hibe projeleri şu şekilde:

• Enerji: EBRD'den sağlanan 10 milyon avro kredi ve 7 milyon avro hibe ile toplam 17 milyon avro bütçeli 27 MW Güneş Enerjisi Santrali ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan 9,15 milyon TL hibe alan Oğuzeli Biyogaz Enerjisi Santrali
• Ulaşım: Yüzde 85 AB hibesi ve yüzde 15 belediye eş finansmanıyla hayata geçirilen 13,898 milyon avro değerindeki 25 elektrikli otobüs projesi ile 57 milyon avro finansman sağlanan 4 tramvay ve 8 setten (32 vagon) oluşan raylı sistem araçları
• Su ve atıksu: GASKİ'nin yaklaşık 214 milyon avro değerindeki 21 projelik dış finansman portföyü kapsamında 6,5 milyar TL hibeli Belkıs İçmesuyu Arıtma Tesisi ile 26 milyon avro ve 6,5 milyon avro hibeli Yamaçtepe İçmesuyu ve Kanalizasyon Altyapısı projeleri
• Döngüsel ekonomi: AB Türkiye'deki Mülteciler için Mali Yardım Programı ve UNDP iş birliğiyle yürütülen 9 milyon dolar bütçeli Mekanik Biyolojik Ayrıştırma ve Biyogaz Tesisi
• Akıllı şehir: ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı'ndan sağlanan 750 bin dolarlık hibeyle hazırlanan Gaziantep Akıllı Şehir Master Planı ve Yol Haritası

Su Güvenliği, Döngüsel Ekonomi ve Kapsayıcı Dirençlilik

Su yönetimini kenti, sanayiyi ve tarımı birlikte koruyan bir dirençlilik yatırımı olarak ele aldıklarını ifade eden Şahin, SCADA tabanlı dijital yönetim ve 23 Nisan Su Verimliliği Parkı uygulamalarının yanı sıra kırsal ekonomiyi destekleyen çalışmalara değindi. Bu kapsamda:

• 211 kilometrelik hatla 55 köyde 90 bin 60 dekar alanı kapsayan "Can Suyum" projesi
• 200 çiftçiyle yürütülen akıllı sulama sistemi
• 150 çiftçiye sağlanan kuraklığa dayanıklı tohum desteği
• Bin 459 üreticiye dağıtılan 92 bin 803 yerel fidan

Döngüsel ekonomi uygulamaları kapsamında organik atıklardan biyogaz ve gübre elde edilirken, atık ısı ile kurulan seralarda yılda 8 ton çilek ve 20 ton domates üretildiğini belirtti.

Kapsayıcılığı dirençlilik altyapısının ayrılmaz bir parçası olarak gördüklerini vurgulayan Şahin, afet ve olağanüstü durumlar öncesinde risk altındaki gruplara hızlı ve hedefli hizmet ulaştırmak amacıyla 55 bin engelli ve 99 bin yaşlı birey olmak üzere toplam 154 bin kayıtlı veri altyapısı oluşturduklarını ifade etti.

COP31'e Üç Somut Çağrı

Şehirlerin harekete geçmeye hazır olduğunu ve bir sonraki adımın yerel hedefleri ulusal politika, finansman ve ölçülebilir etkiyle buluşturmak olduğunu belirten Fatma Şahin, COP31'e yönelik üç somut çağrıda bulundu:

1. Yerel yönetimlerin ulusal iklim politikalarının uygulama ortağı haline getirilmesi
2. Şehirlerin proje hazırlama ve iklim finansmanına erişim kapasitesinin güçlendirilmesi
3. Başarılı yerel çözümlerin şehirler arasında ölçeklenmesinin sağlanması

Ortak Deklarasyon ve Çözüm Portföyü Kararı

Hatay Bildirgesi ve COP31 Başkanlığı'nın uygulama odaklı vizyonu üzerine inşa edilen panelde, yerel yönetimlerin karşılaştığı kısıtlı mali alan, iklim finansmanına erişim zorlukları ve teknik kapasite eksikliklerine yönelik somut çözüm yolları değerlendirildi.

Paris Anlaşması ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları doğrultusunda yerel stratejilerin Ulusal Katkı Beyanları ve ulusal planlama süreçleriyle uyumunu güçlendirmeyi amaçlayan oturumda, örnek belediye projelerinin ulusal finansman mekanizmaları, kalkınma bankaları, iklim fonları ve özel sektörle buluşturulması ile şehirler arası ve Güney-Güney/üçlü iş birliklerinin geliştirilmesi üzerinde duruldu.

Oturum kapsamında bölgesel diyalogların ortak mesajlarını ve tavsiyelerini yansıtan konsolide bir "Yerel İklim Deklarasyonu" ile iklim faydaları, uygulama modelleri, finansman ihtiyaçları ve tekrarlanabilirlik koşullarını içeren kürate edilmiş bir "Belediye Çözümleri Portföyü" oluşturulması amaçlandı.

Etkinlikte ayrıca finansman kuruluşları, teknik yardım sağlayıcıları ve özel sektörle kurulacak stratejik ortaklıkların tespiti ile politika tavsiyelerini ve taahhütleri içeren özet etkinlik raporunun COP31 süreçlerine sunulması kararlaştırıldı. Etkinlik, hatıra fotoğrafıyla sona erdi.