Bosna Hersek'te 1992-1995 yılları arasındaki kanlı savaşı sona erdiren Dayton Barış Antlaşması'nın ardından düzenlenecek 10'uncu genel seçim için heyecan dorukta. 4 Ekim'de gerçekleşecek bu kritik oylamada, Merkez Seçim Komisyonu'nun resmi verilerine göre 3 milyon 414 bin 364 seçmen oy kullanma hakkına sahip.
Yurt dışında yaşayan ve posta yoluyla oy vermek için kayıt yaptıran 48 bin 78 seçmenin oy pusulaları ise adreslerine teslim edilmiş durumda.
Boşnak, Hırvat ve Sırp üyelerden oluşan ve 8 aylık dönemler halinde dönüşümlü başkanlık yapılan Üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi sisteminin ülkede siyasi karar alınmasını zorlaştırdığı biliniyor. Bosna Hersek'in AB üyelik süreci bulunmasına rağmen, net bir yol haritasının olmaması dikkat çekiyor.
Uzmanlar, sistemdeki etnik bölünmüşlüğün karar alma mekanizmalarını kilitlediğini vurguluyor. Ülkedeki Sırp entitesinin, Sırp üye aracılığıyla süreci sürüncemede bıraktığı, bir karar alınabilmesi için birden fazla mekanizmanın aynı anda onay vermesi gerektiği ve bu mekanizmaların başında farklı etnik grupların yer alması nedeniyle sistemin burada tıkanıyor.
Siyasi krizin boyutları, AB üyelik sürecini yönetecek bir başmüzakerecinin dahi seçilememesiyle ortaya çıkıyor. Sırp bakanların protestoları nedeniyle müzakerecinin kim olacağına dair gündem toplantılarının bile yapılamadığı belirtiliyor.
4 Ekim'deki seçimlerin ülkenin geleceğini mi belirleyeceği yoksa siyasi kilitlenmeyi daha da mı derinleştireceği sorusu ise hâlâ belirsizliğini koruyor. Seçim sonuçlarının devlet başkanlığı konseyindeki güç dengelerini tamamen değiştirebileceği vurgulanıyor.
Siyasi analistler, olası bir ittifak senaryosuna dikkat çekiyor: Seçim sonuçlarına göre Sırplar ve Hırvatlar devlet başkanlığında ortaklık kurarsa, yönetimi fiilen ele geçirmiş olurlar. Bu durumda, ülkede çoğunluk oluşturan Boşnakların söz hakkı tükenebilir uyarısı yapılıyor.
Seçim Kapsamı ve Aday Listesi
Seçmenler, Devlet Başkanlığı Konseyinin Boşnak, Sırp ve Hırvat üyelerini belirleyecek. Bunun yanında devlet düzeyindeki Bosna Hersek Parlamenter Meclisi, Bosna Hersek Federasyonu Temsilciler Meclisi, Sırp Cumhuriyeti Ulusal Meclisi, RS Başkanı ve başkan yardımcıları ile Federasyon'daki 10 kanton meclisinin üyeleri seçilecek. Görev alacak 518 kişi, doğrudan halkın oyuyla belirlenecek.
Özel statüye sahip Brcko'da da hükümette görev alacak isimleri belirlemek için seçmenler sandık başına gidecek.
Seçimlere 75 siyasi parti ile 4 bağımsız aday başvururken, 29 koalisyon da seçimlere katılma izni aldı. Resmi listelere göre tüm seviyelerde toplam 7 bin 28 adaylık bulunuyor:
- Kanton meclisleri için 3 bin 827 aday
- RS Ulusal Meclisi için 1302 aday
- FBiH Temsilciler Meclisi için 1166 aday
- Bosna Hersek Temsilciler Meclisi için FBiH'den 445, RS'den 266 aday
Devlet Başkanlığı Konseyi için toplam 10 aday yarışacak:
- Boşnak üyeliği (4 aday): Denis Becirovic, Bakir İzetbegoviç, Semir Efendic, Fahrudin Radoncic
- Sırp üyeliği (3 aday): Zeljka Cvijanovic, Marinko Bozovic, Nebojsa Vukanovic
- Hırvat üyeliği (3 aday): Darijana Filipovic, Zdenko Lucic, Slaven Kovacevic
RS Başkanlığı için 12 aday yarışacak. Seçmenler bu pusulada yalnızca bir adayı işaretleyecek ve en çok oyu alan aday başkan olacak. Yarışın Savo Minic ile Branko Blanusa arasında geçmesi bekleniyor.
İlk Kez Biyometrik Doğrulama Kullanılacak
Seçimin en önemli yeniliği, yaklaşık 4 bin 500 sandık noktasının tamamında biyometrik seçmen doğrulama, oy pusulası tarama ve video gözetim sistemlerinin kullanılması olacak. Bu sistemlerin zorunlu hale getirilmesi, siyasi partilerin yıllarca uzlaşamaması üzerine görevden ayrılan Bosna Hersek Yüksek Temsilcisi Christian Schmidt'in 2024'te Seçim Kanunu'nda yaptığı değişikliklerle sağlandı.
Yeni sistemde seçmenler, kimlik kontrolünün ardından parmak izi okutacak. Oy verme işlemi yine kağıt pusulalarla yapılacak, ancak seçmenler pusulaları sandığa atmadan önce tek tek tarayıcıdan geçirecek. Aday isimleri pusulada değil ayrı bir ekte yer alacak.
Taranan pusulalar ayrıca elle de sayılacak. Komisyon, iki sayım arasında büyük fark çıkması halinde ek kontrol yapılacağını, fark sürerse elle yapılan sayımın resmi sonuç kabul edileceğini açıkladı. Taranan pusulaların verilerinin doğrudan merkeze iletilmesiyle ilk sonuçların saat 20.00'de açıklanması planlanıyor. Önceki seçimlerde ilk sonuçlar genellikle saat 23.00 civarında duyuruluyordu.
Bosna Hersek'te genel seçim 4 yılda bir yapılıyor. 2 Ekim 2022'deki seçimde Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Boşnak üyeliği için Denis Becirovic, Hırvat üyeliği için Zeljko Komsic ve Sırp üyeliği için Zeljka Cvijanovic seçilmişti.
