ABD'de İsrail'e sorgusuz destek dönemi sona mı geliyor?

ABD ara seçim sonuçları açıklanırken, İsrail'in okyanus ötesi ittifakı hakkındaki uzun süredir devam eden varsayımlar hızla yıkılmaya başladı. Sağ eğilimli bir İsrailli gazetede önde gelen bir kalem, "Bu, bizim için nesiller boyu sürecek bir değişim olacak" diyerek, Netanyahu hükümetinin yanlış hesap yaptığını vurguladı.

İsrail'deki muhalefet liderleri, seçim sonuçlarının Netanyahu'nun hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler arasında ne kadar "zehirli bir figür" haline geldiğini gösterdiğini dile getirdi. Başbakan ise şimdilik sessizliğini koruyor.

Bir ABD yetkilisi, İsrail'in siyasi yönetiminin işlerin değişmekte olduğunu anladığını, ancak ne kadar ve ne hızda değiştiğini henüz tam olarak kavrayamadıklarını belirtiyor.

İsrail ilişkisi seçim kampanyalarının merkezine taşındı

İsrail'in ABD ile ilişkisi, Amerika genelindeki seçimlerde doğrudan kampanya konusu oldu. Birçok Demokrat aday, Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria'daki eylemleri sert bir şekilde eleştirdi. Ayrıca ABD ile İsrail'in İran'a karşı savaşının maliyeti, birçok seçmen için belirleyici bir konu haline geldi.

ABD Başkanı, Cumhuriyetçilerin hezimetinin arkasında İran Savaşı'nın bulunduğunu açıkladı. Bu savaşın İsrail lideri tarafından teşvik edildiği yaygın olarak kabul ediliyor. ABD Başkan Yardımcısı ise seçmenlerin partiden uzaklaşmasında dört temel nedenden birinin İsrail ile ilişkiler olduğunu ve bu ilişkinin artık siyasi bir sorun olarak görüldüğünü vurguladı.

İsrailli siyasi ve güvenlik analisti, durumu şu sözlerle özetliyor: "Demokratlar şimdi seçmenlerinin İsrail konusundaki tutum değişikliğini talep ettiğini söylüyor ve İsrailliler bunun nereye varacağını tam olarak anlamıyor."

3,8 milyar dolarlık askeri yardım şoku

Amerikalı seçmenlerin artan öfkesine ve İsrail'in İran ile Lübnan'daki eylemleri konusundaki görüş ayrılıklarına rağmen, İsrail'de ABD'nin sarsılmaz askeri ve diplomatik desteğine dair duygu neredeyse değişmeden kalmıştı. Başbakan Netanyahu, başkanla yakınlığını sürekli övünerek dile getirmiş ve "sarsılmaz desteğini" anlatmıştı.

Oysa dokuz ay önce İsrailliler, silahlı kuvvetlerinin ABD ordusuyla el ele İran'a karşı savaş yürütmesini izlemişti. İki müttefikin "benzeri görülmemiş" koordinasyonu günlük bir söylem haline gelmişti.

Dolayısıyla başkanın bu hafta yaptığı bir açıklamada, planlanandan iki yıl önce İsrail'e verilecek 3,8 milyar dolarlık ABD askeri yardımını durduracağını duyurması, İsrail'de şok etkisi yarattı. Asıl şokun nedeni yardımın kesilmesi değil, bu hamlenin İsrail'in diplomatik ortak olarak statüsü hakkında söyledikleriydi.

• İsrail Cumhurbaşkanı, açıklamayı "beklenmedik bir sürpriz" olarak nitelendirdi
• İsrailli bir gazetenin haberinde "Kimse hiçbir şey bilmiyor" başlığı yer aldı
• Yetkililerin iki gün sonra bile açıklamanın ciddi olup olmadığını anlamakta zorlandığı belirtildi
• İsrail başbakanlığı, ABD yardımından ortaklık yapmaya geçişin ikili ilişkilerin "gücünü ve gelişmişliğini" gösterdiğini açıkladı

İsrail ABD'ye ne kadar bağımlı?

ABD'nin askeri yardımı, İsrail'in yıllık askeri bütçesinin %10'undan daha azını oluşturuyor. Ancak İsrailli güvenlik analistlerine göre bu açıklama, gelecekteki finansman, silah satışları ve ortak askeri projelerle ilgili çok daha büyük bir sorunun başlangıcı olabilir.

İşte İsrail'in ABD'ye bağımlılığını somutlaştıran noktalar:

• Hava kuvvetlerinin tamamı American yapımı askeri uçaklardan oluşuyor
• American yedek parçalarına ve silahlarına bağımlı olunuyor
• Son üç yılda American füze savunma sistemlerine ne kadar bağımlı olunduğu net biçimde ortaya çıktı
• Bu kaynaklar aynı hızda gelmezse, savaşa girilince neye dayanılacağı konusundaki hesaplamalar değişiyor

Ayrıca Demokratların kontrolündeki bir Kongre, üçte iki çoğunluğa sahip olmasa bile, Trump'ın kararlarını yavaşlatabilir veya durdurabilir.

İlişkilerde yeni bir denge arayışı

Adının açıklanmasını istemeyen bir ABD yetkilisi, "ABD-İsrail ilişkilerinde bir şeyler değişecek ama bu bir ölçek meselesi" dedi ve ekledi: "Bu, gerektiğinde İsrail'i eleştirmeye istekli olmak anlamına geliyor, ancak temel ilişki aynı kalacak."

İsrail'in ABD Büyükelçisi, Batı Şeria'nın işgali de dahil temel Amerikan pozisyonlarında şu ana kadar çok az değişiklik olduğunu belirtti. İsrail'in BM Büyükelçisi ise önümüzdeki iki yıl boyunca başkanın Beyaz Saray'da olacağını hatırlatarak, BM Güvenlik Konseyi'ndeki ABD vetosundan memnun olduklarını söyledi. Ancak uyarısını da şöyle dile getirdi: "İsrail'i eleştiren seslere, sadece Demokrat Parti'de değil, Cumhuriyetçi Parti'de de dikkat etmeliyiz. Bu bizim için daha zor olacak."

İsrail iç siyaseti de kritik bir dönemeçte

Ülkenin en önemli ittifakıyla ilgili sorular, Netanyahu'nun parlamento seçimlerinde net bir çoğunluk sağlayamamasıyla birlikte ortaya çıktı. Şu anda cumhurbaşkanı, Netanyahu'nun mu yoksa rakibi Gadi Eisenkot'un mu koalisyon kurma şansını ilk olarak kullanacağına karar verecek.

• Eisenkot: "Benim liderliğim altında bu ortaklığı yenileyecek ve derinleştireceğiz"
• Yair Lapid: "Yetmiş yıldır bizim için işe yarayan kurala geri dönüyoruz. İsrail Amerika'da taraf tutmaz. Herkesle çalışırız."

Netanyahu'nun 2015'te ABD Kongresi'nde İran'la nükleer anlaşmayı desteklememeleri için Cumhuriyetçilere yaptığı çağrı, İsrail'in ABD ile ilişkilerinde belirleyici bir an olarak görülüyor. O zamandan beri Netanyahu ittifakı Cumhuriyetçi partisine daha fazla bağlamaya çalıştı.

İsrail'in bir sonraki hükümeti ne yapacak?

Bazı hükümet destekçileri, ABD ile ilişkilerdeki değişimin siyasi istikrar ihtiyacını artırdığını ve Netanyahu'nun Washington hakkında derin bir bilgi birikimiyle ihtiyaç duyulan sürekliliği sağladığını savunuyor. Ancak İsrailli bir köşe yazarı "Sonsuz siyasi tartışmalara sürüklenmeyi göze alamayız" diyerek farklı bir uyarı yapıyor.

İsrail'in bir sonraki hükümetinin başına kim geçerse geçsin, Amerikalı müttefiki söylemlerden daha fazlasını isteyecek. Netanyahu'nun ABD'deki değişime dair sessizliği ise, bir zamanlar Washington elitinin kulağına fısıldayan bir isim için belki de en anlamlı ses oluyor.