AB zirvesinde ABD-Rusya yakınlaşması ve Starlink krizi gerilimi tırmandırdı

Brüksel'de düzenlenen AB liderler zirvesinin son günü, ABD ile Rusya arasındaki yakınlaşmanın ve Ukrayna dosyasındaki gerilimin gölgesinde geçti. Zirveye, iki haftadır süren tansiyonun yeni bir boyut kazanması damga vurdu.

Geçen hafta varılan dizel yakıt anlaşması, Ukrayna'yı destekleyen AB ülkelerinde büyük tepki yaratmıştı. Anlaşmanın ardından Washington ile Brüksel ve Kiev arasında karşılıklı suçlamalar gündeme gelmişti. Bu gerilimin hemen ardından Elon Musk'ın şirketi SpaceX bünyesindeki Starlink'in Ukrayna'ya sağladığı uydu iletişim hizmetinde yaşanan aksaklıklar soru işaretlerini daha da artırmıştı.

Zelenskiy'den dizel anlaşmasına sert tepki

Zirve marjında gazetecilere konuşan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD'nin Rus dizelinin yeniden uluslararası piyasalarda satılmasına izin vermesini sert biçimde eleştirdi. Zelenskiy, bu adımın arkasından doğal gaz konusunda da benzer bir anlaşmanın gelebileceği endişesini dile getirdi.

"Paranın yeniden Rusya'ya akmaya başlayacağını görüyoruz. Bu dizel anlaşması, Hürmüz Boğazı'nın küresel piyasalar üzerindeki etkisini telafi etmeye asla yetmeyecek. Ancak Putin'in bu savaşı finanse etmek için kullanabileceği kaynakları artırarak doğrudan kasasına daha fazla para girmesini sağlayacak."

Zelenskiy, anlaşmanın Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliğin yarattığı etkiyi dengelemeye yetmeyeceğini, tersine Putin'in savaş makinesini besleyecek kaynakları doğrudan artıracağını vurguladı.

Starlink aksamaları sivillerin hayatını riske atıyor

Zelenskiy, Starlink iletişim sisteminde yaşanan yavaşlamanın hâlâ tam anlamıyla giderilmediğini belirterek bunun sivillerin yaşamını doğrudan tehdit ettiğini ifade etti. Ukrayna lideri, ülkesinin Rus dronlarını etkisiz hale getirebilmek için bu sisteme son derece bağımlı olduğunun altını çizdi.

Ukrayna, şu iki ayrı Starlink altyapısını farklı amaçlarla kullanıyor:

• Starshield: Cephe hattındaki haberleşme, Rusya'nın işgal ettiği bölgelere yönelik orta menzilli saldırılar ve önleme amaçlı insansız hava araçlarının koordinasyonu için kullanılan askeri versiyon.
• Starlink: Siviller için kullanılarak uydu internet erişimi sağlayan sivil ağ. Saldırı amaçlı operasyonlarda yer almıyor.

SpaceX'in sahibi Elon Musk, hizmette yaşanan herhangi bir kısıtlamanın şirketinin değil, doğrudan ABD yönetiminin sorumluluğunda olduğunu açıklamıştı.

Zelenskiy basın toplantısında hızın henüz eski seviyesine tam olarak dönmediğini belirtti, ancak çalışmanın sürdüğünü söyledi: "Yönetimin ve Beyaz Saray'ın, hizmetlerin yeniden sağlanması için SpaceX'e mesaj gönderdiğini ilettiler. Bu çok rahatsız edici ve tehlikeli bir sürprizdi." Zelenskiy, Starlink'in Rus topraklarına yönelik saldırılarda kullanılmadığını da bir kez daha vurguladı.

Trump-Zelenskiy geriliminin perde arkası

Kiev yönetimi, Starlink hizmetindeki kısıtlamayı Çarşamba günü resmen duyurmuş, bazı terminallerde bildirilen hız düşüşlerinin arkasında Washington'ın olabileceği iddiasını ortaya atmıştı. Bu gelişme, ABD Başkanı Donald Trump'ın Zelenskiy'ye yönelik sert eleştirilerinin hemen ardından gelmişti.

Tartışmanın fitili, ABD ile Rusya arasında varılan dizel anlaşmasından sonra ateşlenmişti. Zelenskiy, Trump arabuluculuğunda Rusya ile yapılan karşılıklı enerji tesisi vurma anlaşmasından çekildiklerini açıklamış, bunun üzerine Ukrayna ordusu bir Rus petrol rafinerisini hedef almıştı.

Trump bunun üzerine Zelenskiy'yi doğrudan hedef almıştı: "Yaptığı tek şey dünya petrol fiyatlarını yükseltmek. Açıkçası bunun utanç verici olduğunu düşünüyorum." Trump ayrıca, Zelenskiy ile anlaşabilmenin Putin ile anlaşmaktan bile daha zor olduğunu söyleyerek iplerin neden gerildiğinin altını çizmişti.

AB liderleri ABD'ye bağımlılık riskini masaya yatırdı

Starlink krizi üzerinden ortaya çıkan ABD'ye bağımlılık, AB liderlerinin gündeminde de geniş yer tuttu.

• AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas: Avrupa'nın SpaceX'in kontrolündeki teknolojiye kısa vadede hazır bir alternatif sunamadığını belirtti. Kallas, "Starlink Ukrayna için gerçekten gerekli ve Avrupa bu kapasitenin yerini dolduramaz" diyerek aciliyetin altını çizdi.
• Letonya Başbakanı Andris Kulbergs: "Starlink, Ukrayna'nın savaşabilmesi için kilit önemde" ifadesini kullanarak aynı kapasiteye ulaşmanın zaman alacağını, bunun stratejik olarak ele alınması gereken bir konu olduğunu vurguladı.
• Hollanda Başbakanı Rob Jetten: Fransa Cumhurbaşkanı Macron ile Avrupa'nın yakın gelecekte bu tür hizmetleri nasıl daha fazla sağlayabileceğini görüştüğünü açıkladı.
• İngiltere Savunma Bakanı Wes Streeting: ABD'li mevkidaşı Pete Hegseth ile Starlink konusunu görüştüğünü, hizmet kesintisinin nedenine dair henüz net bilgiye sahip olmadığını ancak hizmetin yeniden sağlandığı yönünde güvence aldığını söyledi.

Zirvede Avrupa Savunma Ajansı'nın kıtanın eksik olduğu tüm kritik kabiliyetleri belirlediğinin de altı çizildi. Avrupalı liderler, savunma ve teknoloji kapasitesinin artırılmasının artık bir tercih değil, acil bir zorunluluk olduğu konusunda uzlaştı.